Unlockedናይ Psiphon ብሎግ

እቲ ሓድሽ ንቡር ንህዝቢ ኢራን: ንብደረጃ መንግስቲ ዝተገብረ ምቁራጽ መራኸቢታት ብደረጃ ህዝቢ ዝተዋህበ ምላሽ

5/15/2018 - 15 ደቒቕ ንባብ

ዝተመሓየሸ: 9/26/2021

ኣብ ታሕሳስ 2017-ጥሪ 2018፡ ኣብ መላእ ኢራን ኣብታ ሃገር ለውጢ ዝሓቱ ተቓውሞታት ተላዒሎም ነይሮም። ብኣንጻር እቲ ብቀጠልያ ሰውራ (Green Revolution) ዝፍለጥ ተቓውሞታት 2009፡ እዚ ሲቪላዊ ናዕቢ ቅድም ክብል ምስ ዝኾነ ፖለቲካዊ ተቓዋሚ ምንቅስቓስ ምትእስሳር ዘይነበሮም ብዙሓት ኢራናውያን ዘጠቓለለ ነበረ። መንግስቲ ኢራን ከም ምላሽ፡ ኣብታ ሃገር ንTelegramን Instagramን ዕጽዋታት ኣተግቢሩ። ናብዞም ኣፕሊኬሽናት ንምእታውን ሳንሱር ንምሕላፍን፡ ኢራናውያን ተጠቀምቲ ናብ ከም Psiphon ዝኣመሰሉ መሳርሒታት ፈሰሱ። ኣብዞም ተቓውሞታትን ኣብቲ ዝሰዓበ ናይ ተጠቀምቲ ምውሳኽን ብርሃን ንምፍንጣቕ፡ Psiphon ቅድሚ፡ ኣብ እዋንን ድሕሪን እቶም ተቓውሞታት ናይ መርበብ ዳታ ኣኪቡን ተንቲኑን እዩ። እዚ ዳታ ምስቲ ኣብ ኢራን ዘሎ ፖለቲካዊ፡ ማሕበራውን ቁጠባውን ኩነታት ብምውህሃድ፡ ናይ Internet ምርኻብን ናጽነትን ንብምሉኡ ማሕበረሰብ ኢራን ብኸመይ ከም ዝጸልዎ ብዕምቆት ንምርኣይ ተጠቒምሉ እዩ። ኣብ መወዳእታ፡ እዚ ናይ ምዕጻው ፍጻመ፡ ኣገዳስነት Internetን ተበጻሕነትን ኣብ ኢራን ኣረጋጊጹ፡ ከምኡ’ውን ነቲ እናዓበየ ዝኸይድ ዘሎ ቴክኒካዊ ዓቕምታትን ስፍሓትን ናይቲ ናይ ኢራን ሳንሱር ስርዓት ኣጉሊሑ ኣርእዩ እዩ።


ቁልፊ ትዕዝብትታት

 ኣብ ታሕሳስ 28, 2017፡ ኣብታ ሰሜናዊ ምብራቕ እትርከብ ከተማ ማሽሃድ ተቓውሞታት ተላዒሎም፤ ኣብተን ኣብ ጥቓኣ ዝርከባ ከተማታት ኔይሻቡርን ካሽማርን እውን ንኣሽቱ ተቓውሞታት ተኻይዶም። እቶም ተቓውሞታት ፈለማ ንቁጠባዊ ጥርዓናት ፍታሕ ብምሕታት ዝጀመሩ ኮይኖም፡ ድሒሮም ግና ከም ብልሽውና፡ ፕረዚደንትነት ሓሰን ሩሃኒ፡ ከምኡ’ውን ኢድ ኣታውነት ኢራን ኣብ ናይ ወጻኢ ግጭታት ዝኣመሰሉ ማሕበራዊ ጉዳያት ኣጠቓሊሎም። ገሊኦም ተቓወምቲ ንላዕለዋይ መራሒ ዓሊ ኻመነኢ ብቐጥታ እውን ነቒፎም እዮም። ኣብ ዝቐጸሉ መዓልታት፡ እቲ ምንቅስቓስ ኣብ መላእ ኢራን ተላቢዱ፡ ዳርጋ ኣብ ኩለን ኣውራጃታት ተቓውሞታት ተኻይዶም። ተቓውሞታት ኣብ ብዙሓት ንኣሽቱ ከተማታት እውን ዝተኻየዱ ኮይኖም፡ ብወግዒ ወይ ቅድም ክብል ምስ ዝኾነ ውዱብ ተቓዋሚ ጉጅለ ምትእስሳር ዘይነበሮም ብዙሓት ኢራናውያን ዘጠቓለሉ ነበሩ። ብተወሳኺ፡ ክሳብ ጥሪ 9, 2018 ኣብታ ርእሰ-ከተማ ዝኾነት ቴህራን መዓልታዊ ተቓውሞታት ይካየዱ ነይሮም።

ነቲ መላእ ሃገር ዘጠቓለለ ሰላማዊ ሰልፍታት ከም ምላሽ፡ መንግስቲ ኢራንን Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) ብኣካልን ብዲጂታልን ብሓይሊ ምላሽ ሂቦም። ይኹን እምበር፡ እዚ ብዓቢኡ ገጠራዊ ምንቅስቓስ ብምንባሩ ምኽንያት፡ ሓይልታት IRGC ነቶም ተቓውሞታት ብኣካል ደረት ንምግባር ከቢድዎም ክኸውን ይኽእል እዩ፡ መንግስቲ ኢራን ድማ ነቲ ምንቅስቓስ ንምዕፋን ናብ ናይ Internetን ኣፕሊኬሽናትን ምዕጻው ኣድሂቡ። ይኹን እምበር፡ ሓያሎ ተቓወምቲ ተኣሲሮም፡ ኣብ ገሊአን ከተማታት ድማ ሰልፍታት ንምብታን ዘንብዕ ጋዝ፡ ናይ ማይ ደበናታትን ካልኦት ሜላታትን ተጠቒሞም እዮም።12 እቶም ተቓውሞታት ኣብ ዝጀመሩ ኣብ ሳልሳይ መዓልቶም፡ ኣብ ታሕሳስ 31፡ መንግስቲ ኢራን ንተፈተውቲ ናይታ ሃገር ናይ መልእኽቲ ምልውዋጥን ማሕበራዊ ሚድያን መድረኻት ዝኾኑ Telegramን Instagramን ተበጻሕነቶም ዓጽይዎም። ብምኽንያት Psiphonን ካልኦት ናይ ሳንሱር መዐወሪ ቴክኖሎጂታትን፡ ኢራናውያን ክራኸቡን በዞም ሳይታት ኣቢሎም ሓበሬታ ምልውዋጥ ክቕጽሉን ክኢሎም።


ምኽንያታት ድሕሪ እቲ ተቓውሞ





ካብ ምቅላል ቁጠባዊ እገዳታት ዝነቐለ ተስፋታት እኳ እንተነበረ፡ ኢራናውያን ኣብ 2017 ብቁጠባዊ ጸገማት ተደቚኖም ነይሮም። ናይ ኢራን ናይ ነዳድን ጋዝን ኢንዱስትሪ ኣብ ዝሓለፈ ዓመት ብዓቢኡ እኳ እንተዓበየ (ምህርቲ ብ62% ወሲኹ)፡ ቁጠባዊ እፎይታ ናብ ካልኦት ጽላታት ቁጠባ ብቕልጡፍ ኣይተዘርግሐን፡ እዚ ድማ ናይ 3.3% ጥራይ ዕቤት እዩ ኣርእዩ።3 ስእነት ስራሕ ካብ ጥሪ ክሳብ ሓምለ 2017 ካብ 12.4% ናብ 12.6% ወሲኹ፡ ኣብ ከባቢ 12% ኮይኑ ይቕጽል ኣሎ።4

ብመድረኽ ምክፋል-ሊንክ Balatarin ኣብ ዝተኻየደ መጽናዕቲ ናይ ኢራናውያን ተጣበቕቲ፡ ውልቀሰባት ቁጠባዊ ጉዳያትን ብልሽውናን ቀንዲ ጠንቂ ናይቶም ተቓውሞታት ምዃኖም ሓቢሮም። ብተወሳኺ፡ ምውሳኽ ዝቕባበን ናብራ ዋጋን ንስድራቤታት ኢራን ዝዓበየ ቀዳምነት ምዃኑ ተረጋጊጹ፡ ብምቕጻል ድማ መሰላት ዜጋታት ይመጽእ። እዚ ሻቕሎታት እዚ ኣብ ጻውዒት ተቓወምቲ ተንጸባሪቑ እዩ፦ "ምጥፍፋእ ገንዘብ እንተጎዲሉ፡ ሽግርና ክፍታሕ እዩ!"፡ "ኣቱም ደቂ ዓደይ ናብ ደገ ውጹ፡ ምእንቲ መሰልኩም ጨድሩን ጨርሑን!"፡ ከምኡ’ውን "መንእሰያት ስራሕ ኣልቦ ኮይኖም ኣለዉ፡ ሙላታት ግና ኣብ ዴስክ ተቐሚጦም ኣለዉ!"5. 



ኣብ መጀመርታ ታሕሳስ፡ ፕረዚደንት ሩሃኒ ምውሳኽ ስራሕን ዝቕባበን ሓዊሱ ቁጠባዊ ጸቕጢታት ንምቅላል ቃል ብምእታው ናቱ ናይ ባጀት ንድፊ ኣውጺኡ። እዚ ብተዛማዲ ዓቃባዊ ዝኾነ ባጀት፡ ንምጽዳቕ ኣብ ታሕሳስ 14 ናብ Majlis ቀሪቡ። ኣብ ወርሒ ታሕሳስ፡ ናብቲ ተቓውሞታት እናቐረበ ኣብ ዝኸደሉ ዝነበረ እዋን፡ ኣብ መርበብ Psiphon ብኢራናውያን ዝግበር ናይ ማሕበራዊ ሚድያ ኣጠቓቕማ ርኡይ ወሰኽ ተራእዩ። ኣብ ታሕሳስ 19፡ ኣጠቓቕማ ብሰለስተ ዕጽፊ ወሲኹ፡ ካብ ማእከላይ መጠን 2 terabytes (TB) ናብ 6TB በጺሑ። ኣብ ታሕሳስ 30፡ ኣጠቓቕማ እንደገና ብሰለስተ ዕጽፊ ወሲኹ ናብ 18TB በጺሑ። ብዙሓት ኢራናውያን ኣብ መወዳእታ ናብ ጎደናታት ቅድሚ ምውጽኦም፡ ቅሬታታቶም ንምግላጽ ናብ ማሕበራዊ ሚድያ ስለ ዘድሃቡ፡ እዚ ምውሳኽ እዚ ናይቲ ዝመጽእ ዝነበረ ናዕቢ ምልክት ክኸውን ይኽእል እዩ።



 ኣብ ኢራን ዘሎ ስርዓት ሳንሱር

ኣብ ውሽጢ ኢራን ዝርከብ ናይ ኦንላይን ትሕዝቶታት ሳንሱር ምግባር፡ ኣብ ዝለዓለ ብርኪ መንግስቲ ብትካላዊ ኣገባብ ዝቖመ እዩ። ኣብ መጋቢት 2012፡ ናይ ኢራን ላዕለዋይ መራሒ ኣያቶላህ ዓሊ ኻመነኢ፡ ካብ ዝተፈላለዩ ናይ መንግስቲ ትካላት ዝተውጻእደቁ 17 ኣባላትን ባዕሉ ኻመነኢ ዝሸሞም ተወሳኺ 10 ኣባላትን ዝሓቖፈ Supreme Council of Cyberspace (SCC) ክጣየስ ኣፍቂዱ። እዚ ባይቶ እዚ ኣብ ውሽጢ ኢራን ንዝርከብ ናይ ኦንላይን ትሕዝቶታት ሳንሱር ምግባር ዝምልከቱ ፖሊሲታት ንምትግባርን ንምሕላውን ማእከላይ ወኪል ኮይኑ ኣሎ።7 ኣብ መጀመርታኡ፡ ኻመነኢ ነቲ ሽዑ ዝነበረ ፕረዚደንት ኣሕመዲነጃድ ነቲ ባይቶ ብሊቀመንበርነት ክመርሖ ሓቲትዎ ነይሩ8፡ ይኹን እምበር ናይ 2015 ጽገናታት ነቲ ስልጣን ናብቲ ላዕለዋይ መራሒ ንኸሰጋግሮ ገይሩ9 ከምኡ’ውን ናይቶም ቅድም ክብል ዝነበሩ High Council of Informatics, Supreme Council of Information, ከምኡ’ውን Supreme National Security Council of Information Exchange (AFTA) ናይ ውሳነ ምሕላፍ ስልጣናት ኣብ ትሕቲ ናይ SCC ጽላል ጥራይ ክጥርነፉ ገይሩ።10

ኩሎም ናይ ኢራን ኢንተርነት ኣገልግሎት ወሃብቲ (ISPs) ኣብ ትሕቲ ስልጣን Communication Regulatory Authority of Iran (CRA) ይሰርሑ፡ እዚ ትካል እዚ ናይ ቴሌኮሙኒኬሽን ፍቓድ ናይ ምሃብ ሓላፍነት ዘለዎ ኮይኑ፡ ኣብ ትሕቲ ስልጣን ፈጻሚ ኣካል ብዝርከብ Committee for Determining Offensive Contents ዝተቐመጡ ፖሊሲታት ሳንሱር የገድድ። ንተበግሶታት SCC ዝድግፉ ቴክኒካዊ ፖሊሲታት ሳንሱር ኣብ ግብሪ ምውዓሎም ይከታተል። እዞም ተግባራት እዞም ዝስዕቡ የጠቓልሉ፦




  • ናይ ብሕቲ ገዛ ተጠቃሚ ባንድዊድዝ ናብ 128 kilobytes per second (kb/s) ምድራት።
  • ናይ Domain Name Service (DNS) ሕቶታት ኣንፈት ምቕያር፡ እዚ ድማ ገለ ሕቶታት DNS ብናይ ሓሶት ናይ ከባቢ IP ኣድራሻታት ምላሽ ክህቡ ብምግባር፡ ነቲ ናብ ዝተዓጽዉ ዶመይናት ዝቐንዐ ትራፊክ ከም ጸሊም ጉድጓድ ኮይኖም ክድርብይዎ ይገብር።
  • ኢንተርነት ፓኬት ሄደርስን URLsን፡ ዘይስነ-ምግባራዊ ተባሂሎም ክግመቱ ዝኽእሉ ወይ ፖለቲካዊ ወይ ቁጠባዊ ህውከት ከስዕቡ ዝኽእሉ ትሕዝቶታት ዘለዎም ሳይታት ክመርሑ ዝኽእሉ መፍትሕ ቃላት ንምርካብ ምምርማርን፡ ነዚ ትራፊክ እዚ ምምልካት/ምቁጽጻርን።
  • ብፍላይ ኣብ እዋን ፖለቲካውን ቁጠባውን ዘይምርግጋእ፡ ISPs ፍጥነት ይድርቱ (throttle ይገብሩ)፡ እዚ ድማ ንፍሉያት ሳይታት፡ ንናይ ኢንተርነት መራኸቢ ፕሮቶኮላት ወይ ንኹሉ ትራፊክ ክኸውን ይኽእል።11
  • መንግስቲ man-in-the-middle ዝበሃሉ መጥቃዕትታት ንምክያድ ናይ ፍሉጣት ሳይታት ናይ ዌብ ሰርቲፊኬታት ምጭብራቕ።12
    • ባህላዊ ናይ ሳንሱር ልምድታት ድሮ ኣብ መላእ መርበብ ኢራን ተተኺሎም ጸኒሖም እዮም። ወነንቲ ዌብሳይት ኣብ Ministry of Culture and Islamic Guidance ክምዝገቡ ይሕተቱ፡ እንተዘይኮይኑ ናይ ምዕጻው ሓደጋ የጋጥሞም። ተቓውሞ ወይ ህውከት ከለዓዕል ዝኽእል ትሕዝቶ ዝልጥፉ ወነንቲ ዌብሳይታትን ብሕታዊ ዜጋታትን ወግዓዊ ናይ ምእላይ ሕቶታት ይበጽሖም። ናይ ኢራን Revolutionary Guard Corps ትሕዝቶታት ንኸልዕሉ ወይ ነተን ቻነላት ምሉእ ብምሉእ ንኽድምስሱ ንምግዳል፡ ናይ Telegram ቻነል ኣመሓደርቲ ብቀጻሊ ይኣስር። ናይ ዜና ሳይታት ከምቲ ናይ ኑክሌር ስምምዕ ዝኣመሰሉ ኣከራከርቲ ኣርእስታት ብኸመይ ክገልጹ ከም ዘለዎም መጠንቀቕታታት ይስደደሎም። እዚ ኩሉ ልምድታት ካብ ማእሰርቲ ንምህዳም ናብ ዓቢ ናይ ውልቀ-ሳንሱር የምርሕ።13 CRA ኣብ መላእ ኢራን ናይ ቴሌኮሙኒኬሽን መርበባት ንምብዛሕን ንምስፋሕን ፖሊሲታት ኣብ ግብሪ ስለ ዘውዓለ ድማ፡ ኣብ ቀረባ ዓመታት ናይ ሳንሱር ዓቕምታት ዝያዳ ተዘርጊሑ እዩ።

    ግብረ-መልሲ ሳንሱረኛታት ንተቓውሞታት





    ኣብ ታሕሳስ 30፡ ናይ ኢራን ሚኒስተር ሓበሬታን ቴክኖሎጂ መራኸቢታትን Mohammad-Javad Azari Jahromi ንመስራቲ Telegram ዝኾነ Pavel Durov @amadnews ዝተባህለት ናይ Telegram ቻነል ንኸልዕላ ብTwitter ሕቶ ኣቕሪቡ። Telegram ድማ ነታ ቻነል ጎነጻዊ ቋንቋ ብምጥቃማ ብምእላይ ነቲ ሕቶ ተቐቢልዎ። Jahromi Twitter ንኹሎም ኢራናውያን ክፉት ክኸውን እኳ እንተሓተተ፡ Twitter ኣብ ኢራን ዝተዓጽወ መድረኽ ምዃኑ ምዝካር ኣገዳሲ እዩ። በዓል-ስልጣን ኢራን ነዚ ዝተኸልከለ ማሕበራዊ ሚድያ መድረኽ ምጥቃሞም ዘገርም ኣይኮነን፡ እንተኾነ ግና ኣብዚ ጉዳይ እዚ፡ ብመንግስቲ ጽኑዕ ክትትል ዝግበረሉ (እንተኾነ ዝተፈቕደ) ተፈታዊ ኣፕሊኬሽን ንዝነበረ ትሕዝቶ ንምእላይ ወግዓዊ ሕቶ ብግህዶ ንምቕራብ ምጥቃሞም ብፍላይ ዘገርም እዩ። Telegram ነተን ቻነላት ብሓቂ ነቲ መድረኽ ንሰላማዊ ተቓውሞ ጥራይ ይጥቀማሉ ከም ዝነበራ ብምግላጽ፡ ንዝቐረቡ ተወሳኺ ናይ ትሕዝቶ ምእላይ ሕቶታት ምቕባል ኣቤ ነጺጉ። በዚ ምኽንያት ድማ፡ መንግስቲ ኢራን ኣብ ታሕሳስ 31 ናይ ኢራን ISPs ናብ Telegram ኣፕን ዌብ ኢንተርፌስን ዝኸይድ ትራፊክ ንኽዓጽዉ ኣዚዙ።14 ኣብታ መዓልቲ እቲኣ፡ ተፈታዊ ናይ ስእልን ቪድዮን ምክፋል ኣፕሊኬሽን ዝኾነ Instagram እውን ተዓጽዩ። እቲ ኣብ Instagram ዝተገብረ ምዕጻው ክሳብ ጥሪ 6 ዝቐጸለ ኮይኑ፡ ናይ Telegram ምዕጻው ግና ክሳብ ጥሪ 13 ቀጺሉ።

    ኣብዚ እዋን’ዚ፡ ኢራናውያን ተቓውሞታቶም ቀጺሎም፡ ብናይ ሳንሱር መዐወሪ ሶፍትዌር ኣቢሎም ድማ ነዞም መድረኻትን ካልኦትን ይጥቀሙ ነይሮም። እዚ ድማ በቲ ኣብ ክልቲኦም መድረኻት ዝቐጸለን ዝወሰኸን ተሳትፎ ይረጋገጽ። ፈለማ ኣብ ኣጠቓቕማ ሓጺር ምቁራጽ እኳ እንተተራእየ፡ ኣብ ኢራን ዝነበረ ቁጽሪ ጽሑፋትን ርእየታትን ኣብ Telegram ብቕልጡፍ ናብቲ ቅድሚ እቲ ናይ ምዕጻው ፍጻመ ዝነበሮ ደረጃ ከም እተመልሰ ዳታ የርእይ። ኣብ Instagram ድማ ተጠቀምቲ ናብ ናይ ፐርሽያ ቋንቋ ናይ ዜናን ሚድያን ኣካውንታት ፈሲሶም። ክልቲኦም መድረኻት ብመንግስቲ ዝተዓጽዉ እኳ እንተነበሩ፡ BBC Persian ብናይ Instagram ኣካውንቱን ናይ Telegram ቻነሉን ኣቢሉ ናይቶም ተቓውሞታት ቪድዮታትን ፎቶታትን ንኽለኣኹሉ ጻውዒት ምቕራብ ቀጺሉ። ብሓቂ ድማ፡ ናይ BBC Persian ናይ Instagram ተኸተልቲ ኣብ ትሕቲ ክልተ ሰሙን ብኣስታት 200,000 ወሲኹ፤ ካብዚ ድማ ሓደ ሰሙን Instagram ኣብ ኢራን ዝተዓጽወሉ እዋን እዩ ነይሩ። እቲ ኣካውንት ቅድም ክብል ማዕረ እዚ ዝኣክል ተኸተልቲ ንምርካብ ኣስታት ትሽዓተ ኣዋርሕ ወሲዱሉ ነይሩ። ተመሳሳሊ ተርእዮ ኣብ ናይ Radio Fardaን Voice of America-Persian News Network (VOA-PNN)ን ናይ Instagram ኣካውንታት እውን ተራእዩ እዩ።



    ባህሪ ተጠቃሚን ትንታነታትን ኢራን

    Psiphon ንተጠቀምቲ ብሞባይል ይኹን ብዴስክቶፕ ሶፍትዌርና ዝጥቀሙሉ ብዙሕ መንገድታት ንምቕራብ ሰሪሑ እዩ። Psiphon ንምውራድ ሰለስተ ዓበይቲ መድረኻት ኣለዉ፡ ንሳቶም ድማ Google Play store, Apple App Store, ከምኡ’ውን ብናይ ኢመይል auto-responders ኣቢልካ እዮም። ኣብ ጥሪ 1፡ ምውራዳት ናብ ዝለዓለ ብርኪ በጺሑ፡ በዚ ዝስዕብ፦
     Psiphon ንፍሉያት ዓማዊል ዝተመደበ ናይ ኢመይል auto-responders ኣለዎ። ኣብ ታሕሳስ 31፡ BBC Persian ናብ Instagram ብምእታው ንኹሎም ፐርሽያኛ ዝዛረቡ ተኸተልቱ መጠንቀቕታ ብምልጣፍ፡ ብናቶም ናይ ኢመይል auto-responder ኣቢሎም ንPsiphon ብኸመይ ከውርዱ ከም ዝኽእሉ መምርሒ ሂቡ። ኣብታ መዓልቲ እቲኣ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብ መዓልቲ ንኣስታት 60 ምውራዳት Psiphon ተሓታቲ ዝነበረ BBC Persian፡ ን60,695 ምውራዳት Psiphon ተሓታቲ ኮይኑ። እዚ ድማ ኣብ መላእ ዓለም ንዝርከቡ ሰባት ናይ ኢንተርነት ተበጻሕነት ንምርግጋጽ ካብ ዘድልዩ ብዙሓት ኣገደስቲ ርክባት ሓደ ኣብነት ጥራይ እዩ።

    Google Play ኣብ እዋን እቲ ተቓውሞ Psiphon ኣብ ኢራን ዝበዝሐ ዝወረደ ኣፕ ምዃኑ ኣርእዩ፡ ተቐናቐንቲ መሳርሒታት ግና ንተጠቀምቲ ውጽኢታዊ ዘይኮኑ ብምዃኖም ኣብ ደረጃታቶም ክብን ለጠቕን ክብሉ ተራእዮም። ከም VPNsን Lanternን (ንሳንሱር ንምሕላፍ ዝጠቅም peer-to-peer ሶፍትዌር) ዝኣመሰሉ ካልኦት መዐወሪ መሳርሒታት፡ ተጠቀምቲ በዞም ኣፕሊኬሽናት ዝግበሩ ርክባት ዘተኣማምኑ ወይ ዘይቅልጡፋት ምዃኖም ኣብ Twitter ከም ዝገለጽዎ፡ ኣብ ሰሌዳታት ክብን ለጠቕን ኢሎም። Psiphon ኣብ Google Play ንልዕሊ ክልተ ሰሙን ኣብ ኢራን ቁጽሪ ሓደ ኣፕ ኮይኑ ጸኒሑ። Psiphon ቀጻሊ ምውሳኽ ተጠቀምቲ ጥራይ ኣይኮነን ርእዩ፡ እንታይ ድኣ እዚ ምውሳኽ እዚ ካብ ካልኦት መሳርሒታት ብዝዓበየ መጠን እዩ ነይሩ። Tor analytics ተመሳሳሊ ዝኾነ ናይ ምውሳኽ ኣጠቓቕማ ኣንፈት ኣርእዩ፡ ኣብ እዋን እቶም ተቓውሞታት ድማ በሪኹ ነይሩ። ይኹን እምበር፡ እዚ ምውሳኽ እዚ ኣብ መዓልቲ ኣብ ትሕቲ 12,500 ርክባት ዝበጽሐ እንከሎ፡ ናይ Psiphon መርበብ ግና ብጥሪ 2 ጥራይ ን287,925,106 ርክባት ደጊፉ እዩ።15

    ሓደስቲ ተጠቀምቲ ነቲ ኣፕ ምውራዶም ጥራይ ዘይኮነ፡ ናይ መርበብ ትንታነታት ብንጥፈት ይጥቀሙሉ ከም ዝነበሩ የርእይ። ኣብ እዋን እቶም ተቓውሞታት፡ Psiphon 22.2 ሚልዮን ሓደስቲ ተጠቀምቲ ናብቲ መርበብ ወሲኹ። ኣብ እዋን እቲ ተቓውሞ ዝነበረ ምልውዋጥ ዳታ ኣብቲ ዝተሓተ ደረጃኡ ኣብ መዓልቲ ንሓደ ተጠቃሚ 61 megabytes (MB) በጺሑ። ናይ ህጹጽ እዋን ናይ መርበብ ምስፋሕ፡ መርበብ Psiphon ኣብ መዓልቲ ንሓደ ተጠቃሚ ብማእከላይ መጠን 124MB ከሰጋግር ኣኽኢልዎ። ከም መወከሲ ነጥቢ፡ ሓደ ኣመሪካዊ ብVerizon ን2 gigabyte (GB) ናይ ወርሒ ውጥን ኣብ ወርሒ $35 ዝኸፍል፡ ናይ ዳታ ኣጠቓቕምኡ ኣብ ብምሉኡ እቲ ወርሒ ብማዕረ እንተዝመቕሎ፡ ኣብ መዓልቲ ዝለዓለ 66MB ጥራይ ክጥቀም ምኸኣለ። ብተወሳኺ፡ ዓለማዊ ማእከላይ ናይ ሞባይል ዳታ ውጥን ኣብ ወርሒ 4GB እዩ፡ እዚ ማለት ኣብ መዓልቲ 133 MB ማለት እዩ። ኣብ ብምሉኡ እዋን እቲ ተቓውሞ፡ መርበብና 19.54 petabytes (PB) ኣመሓላልፉ፡ እዚ ድማ ማዕረ እቲ Google ኣብ መላእ ዓለም ኣብ መዓልቲ ዘካይዶ መጠን ዳታ እዩ። Psiphon ኣብ ጥሪ 9 ዝለዓለ ናይ ዳታ ምስግጋር 1.445PB ርእዩ፡ እዚ ድማ ምስ ኩለን እተን ኣብ Facebook ዘለዋ 10 ቢልዮን ፎቶታት ማዕረ ዳታ እዩ።



    ብሓፈሻ፡ ነቲ ተቓውሞታትን ምዕጻውን ከም ምላሽ፡ ብመርበብ Psiphon ኣቢሉ ገዚፍ መጠን ዳታ ተመሓላሊፉ እዩ። ኣብ እዋን ዝለዓለ ምዕጻው ዝነበረ ዓወትን ናይ ምስፋሕ ዓቕምን መርበብ Psiphon፡ ብሰንኪ እቲ ዝተፈላለየ መሰረተ-ልምዓቱ፡ ዝተፈላለዩ ሽርክነታቱ፡ ከምኡ’ውን ኣብ ሓደስቲ መጽናዕትን ምዕባለን ዝገበሮ ዓቢ ኣትኵሮ እዩ። ከም Refraction Networkingን MEEKን ዝኣመሰሉ ናይ ምዕዋር ፕሮቶኮላት ብምውህሃድ፡ መርበብ Psiphon ዝያዳ ዘተኣማምን፡ ተጻዋራይ ኮይኑ፡ ናይ ምውሳኽ ዓቕሙ ድማ ኣዕብይዎ እዩ።







    ናይ Psiphon “ሓድሽ ንቡር” ኣብ ኢራን



    Psiphon ሕጂ ኣብ ኢራን ምስ ሓደ “ሓድሽ ንቡር” ተላሚዱ ኣሎ። ሓደ ክፍሊ ናይዚ ሓድሽ ንቡር፡ እቲ ብመርበብ Psiphon ኣቢሉ ናብ ማሕበራዊ ሚድያ መድረኻት ጥራይ ዝመሓላለፍ መጠን ዳታ ብዓቢኡ ምውሳኹ እዩ። እዚ ኣብቲ ብጸጋም ዘሎ ግራፍ ክርአ ይከኣል፡ እዚ ድማ ብማእከላይ ገምጋም ልዕሊ 16TB ናይ ማሕበራዊ ሚድያ ትራፊክ ብመርበብ Psiphon ከም ዝመሓላለፍ የርእይ። እዚ ከም Facebook, Twitter, ከምኡ’ውን Instagram ዝኣመሰሉ ዓበይቲ መድረኻት የጠቓልል።

    ኣብዚ ግራፍ፡ ናይ ኢራን ናይ ቪድዮ ምክፋል ኣገልግሎት Aparat ብፍላይ ካብ YouTube ንላዕሊ ብብዝሒ ምርኣዩ፡ ንናይ መጻኢ ናይ ኢንተርነት ናጽነት ኣብ ኢራን ስግኣት ከም ዘሎ ዘመልክት ክኸውን ይኽእል እዩ። ኣብ Aparat ቪድዮ ንምልጣፍ፡ ተጠቀምቲ ናይ ሓቂ መንነቶም ምስ ዝተመዝገበ ኣካውንት ከተኣሳስሩ የድልዮም። እዚ ድማ መንግስቲ ኢራን ብወግዒ National Information Network (NIN) ተባሂሉ ዝጽዋዕ “halal net” ንምፍጣር ዝገብሮ ዘሎ ዝዓበየ ተበግሶ ሓደ ክፍሊ እዩ።

    እዚ ሓድሽ ንቡር፡ ተጠቀምቲ ኢራን ዘጋጥሞም ዘሎ ቴክኒካውን ፖለቲካውን ክኸውን ዝኽእል ዕንቅፋታት እውን የጠቓልል። ኣብ መጀመርታ መዓልታት ለካቲት፡ ኢራናውያን ብኣስራሕቶም ንኣዋርሕ ብዘይተኸፍለ መሃያ ኣንጻር ዝቐንዐ ሓያሎ ኣድማታትን ተቓውሞታትን ንምክያድ እንደገና ናብ ጎደናታት ወጺኦም። እዞም ኣድማታት፡ ነዳፊ ኣውቶቡሳትን ሰራሕተኛታት ባቡርን ሓዊሱ ንዝተፈላለዩ ኢንዱስትሪታት ዘጠቓለሉ ነበሩ። እዚ ንጥፈት እዚ ኣብ መርበብ Psiphon ኣብ ለካቲት 5 ብናይ ተጠቀምቲ ምውሳኽ ተንጸባሪቑ፡ ካብ 3 ሚልዮን ማእከላይ መዓልታዊ ፍሉያት ተጠቀምቲ ናብ 4 ሚልዮን ደይቡ። ኣብ እዋን ፖለቲካዊ ህውከት፡ Psiphon ንብዙሓት ኢራናውያን ቀዳማይ መዐወሪ ሳንሱር መሳርሒ ኮይኑ ኣሎ።




    እዚ ንቴክኒካዊ ባህሪ ዘለዎም ዕንቅፋታት እውን ሓቂ እዩ። ኣብ ለካቲት 20፡ ኣብ ማእከላይ ምብራቕን ኤውሮጳን ዝርከቡ ተጠቀምቲ ንTelegram ክረኽብዎ ኣይከኣሉን። ኣብታ መዓልቲ እቲኣ፡ መርበብ Psiphon ልዕሊ 3 ሚልዮን ርክባት ብምግባር፡ ካብ ኢራን ዝመጽእ ትራፊክ ዓቢ ምውሳኽ ርእዩ። ሳንሱር ከይተገብረ ብምጥርጣር፡ ኢራናውያን ተጠቀምቲ ናብ Telegram ዘሎ ርክብ ንምፍታን ናብ Psiphon ፈሲሶም። ብመንገዲ Psiphon ድማ፡ እዚ ብመንግስቲ ኢራን ዝተገብረ ምዕጻው ዘይኮነስ፡ ኣብ ኣገልግሎት Telegram ዘጋጠመ ቴክኒካዊ ጌጋ ምዃኑ ክፈልጡ ክኢሎም። እዞም ፍጻመታት እዚኣቶም፡ ናይ ኢንተርነት ተበጻሕነት ኣብ ዘይረጋገጸሉ እዋን Psiphon እሙን መሳርሒ ምዃኑ የርእዩ።

    እቲ ዝቐጸለ ቃልሲ Telegram

     Telegram ናይቲ ስርዓት ኢራን ዒላማ ኮይኑ ቀጺሉ እዩ፡ እቲ መንግስቲ ድማ ንTelegram ንሓዋሩ ንምዕጻው ስጉምቲ ወሲዱ። ኣብ ሚያዝያ 30፡ እቲ ኣፕሊኬሽን ብሰበስልጣን መንግስቲ ምጥቃም ምስ ተኸልከለ፡ ናይ ኢራን ፍርዳዊ ኣካል ኩሎም ናይ ኢራን ISPs ብኡንብኡ ካብ ዝትግበር ንTelegram ምዕጻው ክጅምሩ ናይ ቤት ፍርዲ ትእዛዝ ኣውጺኡ።16 ኢራናውያን ኣብ ውሽጢ ሃገር ዝተሰርሑ ናይ መራኸቢ ኣፕሊኬሽናት ክጥቀሙ ተተባቢዖም እዮም፡ እዚኣቶም ግና ብጽኑዕ ናይ መንግስቲ ቁጽጽርን ስለያን ዝግበረሎም ምዃኖም ብሰፊሑ ስለ ዝፍለጥ መብዛሕትኡ ግዜ ይግደፉ እዮም። ኣብ ግንቦት 7፡ ሽዱሽተ ጠበቓታት ኣብ ኢራን ኣብ ልዕሊ መንግስቲ ኢራን ብዘይተለምደ ሕጋዊ ስጉምቲ፡ እቲ ኣብ Telegram ዝተገብረ እገዳ ንኽውዳእ ናብ ናይ መንግስቲ ሰራሕተኛታት ቤት ፍርዲ ጥርዓን ኣቕሪቦም።

    ኣብ ሚያዝያ 26፡ ኣማዕበልቲ TelegramDR ንTelegram Digital Resistance ኣፕሊኬሽን መርበብ ትራፊክ ንምውህሃድን ንምቕራብን ሓገዝ ብምሕታት ምስ Psiphon ተራኺቦም። ነቲ ንነዊሕ እዋን ክዕጾ ዝተፈራርሀ ምዕጻው Telegram ብምግማት፡ ኣማዕበልቲ Psiphonን ናይ ህዝባዊ ርክብ ኣባላትን ነቲ ናይ ሚያዝያ 30 ናይ መወዳእታ ግዜ ብዓወት ንምርካብን ንዜጋታት ኢራን ንውሑስ ርክብ ዝኸውን ውጽኢታዊ መሳርሒ ንምቕራብን ሰሪሖም። ኣብ ግንቦት 1፡ ነቲ ናይ ምዕጻው ፍጻመ ብቐጥታ ከም ምላሽ፡ TelegramDR ኣብ Google Play ተዘርጊሑ። ካብቲ ዝተዘርግሓሉ እዋን ጀሚሩ፡ ልዕሊ 700,000 ኢራናውያን ኣብ TelegramDR ይምርኮሱ፡ ኣብ መዓልቲ ድማ ልዕሊ 5TB ትራፊክ የሕልፉ፡ እዚ ድማ ናይ ኢንተርነት ኣገልግሎት ምዕጻው ምብራኽ ብሓደስቲ ናይ መዐወሪ ሜላታት ብርግጽ ምላሽ ከም ዝረክብ ዘመልክት እዩ።

    መደምደምታ

         ካብቲ ናይ 2009 ቀጠልያ ሰውራ ጀሚሩ፡ ናይ ዜጋታት ኢራን ናይ ዌብን ሞባይልን ናይ ኦንላይን ተበጻሕነት ብዓቢኡ ደይቡ እዩ። ብሓቂ ድማ፡ ካብ ዕጽፊ ንላዕሊ ወሲኹ። ክሳብ 2016፡ ተጠቀምቲ ኢንተርነት ካብ ፍርቂ ህዝቢ ኢራን ንላዕሊ ይሽፍኑ፤ ኣብ 2009 እዚ ካብ 14% ትሕቲ ጥራይ ነይሩ።17 ናብ ኢንተርነት ዝግበር ተበጻሕነት ዝያዳ ተዘርጊሑ ጽሬቱ ድማ ብዓቢኡ ተመሓይሹ። ምስዚ ድማ ኢራናውያን ካብ ፋይናንሳዊ ኣገልግሎታት ክሳብ ናይ ንግዲ ስርሒታት ንኹሉ ነገር ኣብ ኢንተርነት ዝተመርኮሱ መድረኻት ዘለዎም ጽግዕተኛነት ወሲኹ። ብተወሳኺ፡ ኣብታ ሃገር ናይ ማሕበራዊ ሚድያ ጽልዋ ብቕልጡፍ ዓብዩ እዩ። ብዙሓት ናይ ንግዲ ትካላትን ናይ ዜና ትካላትን ምስ ዓማዊሎም ንምርኻብ ኣብ ማሕበራዊ ሚድያ ይምርኮሱ። ብተወሳኺ፡ ማሕበራዊ ሚድያ ቀስ ብቀስ ኣብ መንጎ ኢራናውያን ተመራጺ ናይ መራኸቢ መንገዲ ይኸውን ኣሎ። እዚ ኣብ መርበብ Psiphon ቅድሚ ሕጂ ተራእዩ ብዘይፈልጥ መጠን ዝያዳ ባይትስ ናብ ማሕበራዊ ሚድያ ሳይታት ብምምሕልላፍ ተራእዩ እዩ። ከምቲ ቅድም ክብል ዝተገልጸ፡ ቅድሚ እቶም ተቓውሞታትን እቲ ናይ ምዕጻው ፍጻመን ካብ ዝነበረ እዋን ጀሚሩ ክሳብ መወዳእታ እቶም ተቓውሞታት፡ Psiphon 22.2 ሚልዮን ሓደስቲ ተጠቀምቲ ረኺቡ። እዚ ድማ ናይ ሓደ ሚልዮን ማእከላይ መዓልታዊ ተጠቀምቲ ወሰኽ ኣስዒቡ፤ ቅድሚ እቲ ምዕጻው Psiphon ኣብ ኢራን ኣብ መዓልቲ ብማእከላይ ገምጋም ክልተ ሚልዮን ተጠቀምቲ ይድግፍ ነይሩ፡ ሕጂ ድማ ኣብ መዓልቲ ኣስታት ሰለስተ ሚልዮን ተጠቀምቲ ይድግፍ ኣሎ።


    Psiphon ኣብዚ ሓድሽ ንቡር ምስራሕ ይቕጽል ኣሎ፡ ካልእ ናይ ምዕጻው ፍጻመ እንተጋጢሙ ድማ ዓቕሙ ዝያዳ ንምዕባይ ድሉው ክኸውን ኣለዎ። ይኹን እምበር፡ ምስ ዝኾነ ናይ ምዕዋር መሳርሒ ዝተተሓሓዘ ርኡይ ናይ ስርሒት ወጻኢታት ኣሎ። ኣብ ኢራን ንዝርከቡ ተጠቀምቲ ዘተኣማምን ርክባት ንምቕራብ፡ ከም Psiphon ዝኣመሰሉ ናይ ምዕዋር መሳርሒታት ቀጻሊ ደገፍ የድልዮም። ብተወሳኺ፡ እዞም መሳርሒታት እንተዘይረኺቦም፡ ኢራናውያን ናብ ብመንግስቲ ዝድገፉን ዝዕቀቡን ናይ ውሽጢ ሃገር ማሕበራዊ ሚድያ መድረኻት ክግዕዙ ክግደዱ ይኽእሉ እዮም። ንናይ ኢንተርነት ናጽነት ዝወሃብ ደገፍ ንምዕቃብ፡ ዝጸንሑ ናይ መደብ ሞዴላትን ደገፍን ዳግመ-ምሕንጻጽ ከድልዮም ይኽእል እዩ። ትሕዝቶኦም ብብዙሕ ንኣሽቱን ውሑድ ባጀት ዘለዎምን ትካላት ስለ ዝቐርብ ዘሎ፡ እዚ ብዝበለጸ ካብ ዓበይቲ ማሕበራዊ ሚድያ መድረኻት ዝሰፍሐ ደገፍ ዘጠቓልል ክኸውን ይግባእ። ብተወሳኺ፡ ትሕዝቶ ከብጽሑ፡ ናይ ኣገልግሎታት ስፍሓት ከስፍሑ፡ ዝተወሰኸ ዓቕምን ምልማድን ከቕርቡ ኣብ ዝኽእሉ ቴክኖሎጂታት ዝያዳ ወፍሪ የድሊ። መንግስቲ ኢራን ኣብ ምምዕባል NIN ጸጋታት ኣብ ዘውዕለሉ ዘሎ እዋን፡ ናይ ኢንተርነት ናጽነት ማሕበረሰብ ዓቕምታቱ ብቐጻሊ ከማሓይሽን ክሃንጽን ከድልዮ እዩ።
    --
    ብ: Ariel Leuthardን Jacob Kleinን

    1 “ተቓውሞታት እናቐጸለ ኣብ ዝኸደሉ እዋን ኣብ ኢራን ተወሳኺ ተመሃሮ ተኣሲሮም፡” Radio Farda, ጥሪ 2, 2018።
    2 Associated Press, “ተቓወምትን ሓይልታት ጸጥታን ኣብ ዝተጋጨዉሉ ኣብ ኢራን ብሓደ ለይቲ እንተወሓደ 9 ተቐቲሎም፡” ካብ Politico ዝተረኽበ፡ ጥሪ 2, 2018።
    3 “ናይ ኢራን ቁጠባዊ ትጽቢት፡” The World Bank, ጥቅምቲ 11, 2017።
    4 “ናይ ኢራን ቁጠባዊ ትጽቢት፡” The World Bank, ጥቅምቲ 11, 2017። 
    5 Saidi, Mike, “ናይ ኢራን ጸረ-ስርዓት ተቓውሞታትን ናይ ጸጥታ ጉድለታትን፡ ዳታሰት፡” Critical Threats Project, American Enterprise Institute, ጥሪ 12, 2018።
    6 “ናይ ኣሜሪካ ወጥሪ ንቁጠባ ኣብ ዘጽለለሉ እዋን ናይ ኢራን ሩሃኒ ዓቃባዊ ናይ 2018 ባጀት የቕርብ፡” Reuters, ታሕሳስ 10, 2017።
    7 “ናይ ሃገር መብርሂ፡ ኢራን፡” Freedom on the Net 2017, Freedom House, 2017።
    8 “ናይ ኢራን ላዕለዋይ መራሒ ሓድሽ ናይ ኢንተርነት ቁጽጽር ኮሚቴ ክጣየስ ይጽውዕ፡” Los Angeles Times, መጋቢት 7, 2012።
    9 “ኻመነኢ ኣብቲ ዝቆጻጸሮ ጽኑዕ ባይቶ ኣብ ልዕሊ ፖሊሲ ኢንተርነት ስልጣን የደልድል፡” Center for Human Rights in Iran, መስከረም 14, 2015።
    https://www.iranhumanrights.org/2015/09/khamenei-internet-policy-iran/
    10  “ናይ ሃገር መብርሂ፡ ኢራን፡” Freedom on the Net 2017, Freedom House, 2017።
    11 እዚ ከም Gmail ዝኣመሰሉ ናይ Google ኣገልግሎታት ርክባት ከምኡ’ውን HTTPS, SSHን VPN tunnelsን ሓዊሱ ብፍሉያት ፕሮቶኮላት ዝግበሩ ትራፊክ ተገሊጹ እዩ።
    12 Simurgh Aryan, Homa Aryan, and J. Alex Halderman, “ኣብ ኢራን ዘሎ ናይ ኢንተርነት ሳንሱር፡ ቀዳማይ ትዕዝብቲ፡”, Presented as part of the 3rd USENIX Workshop on Free and Open Communications on the Internet,” 2013።
    13 “ናይ ሃገር መብርሂ፡ ኢራን፡” Freedom on the Net 2017, Freedom House, 2017።
    14 Durov, Pavel, ናይ Telegram ጽሑፍ, ታሕሳስ 31, 2017።
    15 “ካብ ኢራን ብቐጥታ ዝተኣሳሰሩ ተጠቀምቲ፡” Tor Project, ዝተረኽበሉ ለካቲት 2018። 
    16 Parisa Hafezi, “ናይ ኢራን ፍርዳዊ ኣካል ናይ Telegram መልእኽቲ መተግበሪ ምጥቃም ይኽልክል፡ ናይ መንግስቲ ቲቪ፡” Reuters, ሚያዝያ 30, 2018።
    17 World Bank, “World Development Indicators Dataset: Iran,” ዝተረኽበሉ መጋቢት 2018። 


    ምርምርኢራንPsiphon VPN

    ቀጺልኩም ኣንብቡ