UnlockedБлоги Psiphon

Меъёри нав барои мардуми Эрон: Вокуниш дар миқёси аҳолӣ ба халалдорсозии иртибот дар сатҳи давлатӣ

15.5.2018 - 17 дақиқаи мутолиа

Навсозишуда: 26.9.2021

Дар моҳҳои декабри 2017 – январи 2018 дар саросари Эрон эътирозҳо сар заданд, ки хостори тағйирот дар кишвар буданд. Бар хилофи эътирозҳои соли 2009, ки бо номи Ҷунбиши сабз маъруфанд, дар ин нооромиҳои шаҳрвандӣ бисёре аз эрониёне ширкат доштанд, ки қаблан ба ягон ҷунбиши мухолифи сиёсӣ вобастагӣ надоштанд. Дар посух, ҳукумати Эрон дар кишвар ба Telegram ва Instagram масдудият ҷорӣ кард. Барои дастрасӣ ба ин барномаҳо ва давр задани сонсур, корбарони эронӣ ба абзорҳое мисли Psiphon рӯ оварданд. Барои равшанӣ андохтан ба ин эътирозҳо ва афзоиши якбораи корбарон, Psiphon додаҳои шабакаро аз қабл, дар ҷараён ва баъд аз эътирозҳо ҷамъоварӣ ва таҳлил кардааст. Ин додаҳо бо фаҳмиши вазъи сиёсӣ, иҷтимоӣ ва иқтисодӣ дар Эрон барои нигоҳи амиқтар ба он, ки чӣ тавр пайвасти Интернет ва озодӣ ба ҷомеаи Эрон дар маҷмӯъ таъсир мерасонад, муттаҳид карда шуданд. Дар ниҳоят, ин рӯйдоди масдудкунӣ аҳамияти Интернет ва дастрасиро дар Эрон собит кард ва тавонмандиҳои афзояндаи техникӣ ва доираи режими сонсури Эронро нишон дод.


Мушоҳидаҳои асосӣ

 28 декабри соли 2017 дар шаҳри шимолу шарқии Машҳад эътирозҳо сар заданд; эътирозҳои хурдтар инчунин дар шаҳрҳои наздики Нишопур ва Кошмар рух доданд. Дар аввал эътирозгарон ҳалли мушкилоти иқтисодиро талаб мекарданд, аммо дар ниҳоят эътирозҳо масъалаҳои иҷтимоӣ, аз қабили фасод, давраи президентии Ҳасани Рӯҳонӣ ва дахолати Эронро ба низоъҳои хориҷӣ дар бар гирифтанд. Баъзе аз эътирозгарон ҳатто Раҳбари Олӣ Алӣ Хоманаиро мустақиман танқид карданд. Дар рӯзҳои баъдӣ ин ҷунбиш дар саросари Эрон паҳн шуд ва тақрибан дар ҳар як устон эътирозҳо баргузор шуданд. Эътирозҳо дар бисёр шаҳрҳои хурдтар сурат гирифтанд ва бисёре аз эрониёнеро дар бар гирифтанд, ки расман ё қаблан ба ягон гурӯҳи муташаккили мухолифин вобаста набуданд. Илова бар ин, дар пойтахт, шаҳри Теҳрон, то 9 январи соли 2018 ҳамарӯза эътирозҳо баргузор мешуданд.

Дар посух ба намоишҳои саросарӣ, ҳукумати Эрон ва Сипоҳи посдорони инқилоби исломӣ (IRGC) ҳам ба таври ҷисмонӣ ва ҳам ба таври маҷозӣ бо зӯр посух доданд. Бо вуҷуди ин, аз сабаби он ки ин асосан як ҷунбиши деҳотӣ буд, эҳтимол дорад, ки нерӯҳои IRGC маҳдуд кардани физикии эътирозҳоро мушкилтар дарёфтанд ва ҳукумати Эрон барои фурӯ нишондани ҷунбиш ба масдуд кардани Интернет ва барномаҳо рӯ овард. Бо ин ҳам як қатор эътирозгарон боздошт шуданд ва дар баъзе шаҳрҳо барои пароканда кардани намоишҳо аз гази ашковар, мошинҳои обпош ва дигар усулҳо истифода шуд.12 Пас аз се рӯзи оғози эътирозҳо, 31 декабр ҳукумати Эрон дастрасӣ ба Telegram ва Instagram-ро, ки мутаносибан маҳбубтарин паёмрасон ва платформаи шабакаҳои иҷтимоии кишвар буданд, масдуд кард. Ба шарофати Psiphon ва дигар технологияҳои давр задани сонсур, эрониён тавонистанд пайваст шаванд ва мубодилаи иттилоотро тавассути ин сомонаҳо идома диҳанд.


Сабабҳои паси эътирозҳо





Сарфи назар аз баъзе хушбиниҳое, ки аз сабук шудани таҳримҳои иқтисодӣ бармеомад, дар соли 2017 эрониён зери бори мушкилоти сангини иқтисодӣ қарор доштанд. Ҳарчанд саноати нафту гази Эрон дар соли гузашта ба таври назаррас рушд карда, истеҳсолот 62% афзоиш ёфт, сабукии иқтисодӣ ба дигар бахшҳои иқтисодиёт он қадар зуд паҳн нашуд, ки онҳо танҳо ҳудуди 3,3% рушдро мушоҳида карданд.3 Бекорӣ аз январ то июли соли 2017 аз 12,4% то 12,6% боло рафт ва тақрибан дар ҳудуди 12% боқӣ мемонад.4

Дар назарсанҷие, ки платформаи мубодилаи пайвандҳои Balatarin дар байни фаъолони эронӣ гузаронидааст, шахсон қайд карданд, ки мушкилоти иқтисодӣ ва фасод сабабҳои асосии эътирозҳо буданд. Илова бар ин, таварруми афзоянда ва арзиши зиндагӣ афзалияти муҳимтарин барои хонаводаҳои эронӣ ба шумор рафтанд, ки пас аз он ҳуқуқҳои шаҳрвандон қарор доштанд. Ин нигарониҳо дар шиорҳои эътирозгарон инъикос ёфтанд: «Агар дуздӣ кам шавад, мушкилоти мо ҳал хоҳад шуд!», «Баромад кунед, ҳамватанон, барои ҳуқуқи худ фарёд занед!» ва «Ҷавонон бекоранд, [дар ҳоле ки] муллоҳо пушти миз нишастаанд!»5. 



Дар аввали моҳи декабр Президент Рӯҳонӣ тарҳи буҷети худро нашр кард, ки сабук кардани фишорҳои иқтисодӣ, аз ҷумла афзоиши ҷойҳои корӣ ва таваррумро ваъда медод. Ин буҷети нисбатан муҳофизакорона 14 декабр барои тасдиқ ба Маҷлис рафт. Дар тӯли моҳи декабр, дар остонаи эътирозҳо, дар шабакаи Psiphon афзоиши қобили мулоҳизаи истифодаи шабакаҳои иҷтимоӣ аз ҷониби эрониён мушоҳида шуд. 19 декабр истифода се баробар афзоиш ёфта, аз ҳисоби миёнаи 2 терабайт (TB) ба 6TB расид. 30 декабр истифода боз се баробар афзуда, ба 18TB расид. Эҳтимол дорад, ки ин афзоиш нишонаи нооромиҳои дарпешистода буд, зеро шумораи бештари эрониён қабл аз ба кӯчаҳо баромадан, барои баёни шикоятҳои худ ба шабакаҳои иҷтимоӣ рӯ оварданд.



 Режими сонсур дар Эрон

Сонсури мундариҷаи онлайн дар дохили Эрон дар баландтарин сатҳҳои ҳукумат ниҳодина шудааст. Дар моҳи марти соли 2012 Раҳбари Олии Эрон Оятуллоҳ Алӣ Хоманаӣ фармони таъсиси Шӯрои олии фазои маҷозӣ (SCC)-ро содир кард, ки аз 17 узв аз ниҳодҳои гуногуни давлатӣ ва 10 узви иловагӣ, ки худи Хоманаӣ таъин кардааст, иборат мебошад. Он ба ниҳоди марказӣ барои татбиқ ва ҳифзи сиёсатҳои марбут ба сонсури мундариҷаи онлайн дар дохили Эрон табдил ёфтааст.7 Ҳангоми таъсиси он, Хоманаӣ аз президенти вақт Аҳмадинажод хоҳиш кард, ки раёсати Шӯроро ба уҳда гирад8, ҳарчанд ислоҳоти соли 2015 боиси интиқоли салоҳият ба Раҳбари Олӣ9 ва муттаҳид шудани салоҳиятҳои тасмимгирии Шӯрои олии иттилооти қаблан мавҷудбуда, Шӯрои олии иттилоърасонӣ ва Шӯрои олии амнияти миллии табодули иттилоот (AFTA) таҳти салоҳияти комили SCC гардид.10

Ҳамаи провайдерҳои хидматрасони интернетии Эрон (ISP-ҳо) таҳти салоҳияти Созмони танзими муқаррароти иртиботии Эрон (CRA) фаъолият мекунанд, ки масъули додани иҷозатномаҳои телекоммуникатсионӣ мебошад ва сиёсатҳои сонсурро, ки аз ҷониби Кумитаи таъйини масдоқиқҳои муҳтавои муҷримона таҳти ваколатҳои мақомоти иҷроия муайян шудаанд, амалӣ менамояд. Он татбиқи сиёсатҳои техникии сонсурро, ки ташаббусҳои SCC-ро дастгирӣ мекунанд, назорат менамояд. Чунин амалҳо инҳоро дар бар мегиранд:




  • Маҳдуд кардани паҳнои басомади корбарони хусусии хонагӣ то 128 килобайт дар як сония (kb/s).
  • Бознавозиши дархостҳои Хадамоти номи домен (DNS), ки боиси посух додан ба дархостҳои муайяни DNS бо нишониҳои қалбакии маҳаллии IP мегардад, ки ҳамчун чоҳи сиёҳ барои партофтани трафики ба доменҳои масдудшуда пешбинишуда амал мекунанд.
  • Санҷиши сарлавҳаҳои бастаҳои интернетӣ ва URL-ҳо барои калидвожаҳое, ки метавонанд ба сайтҳои дорои мундариҷаи ғайриахлоқӣ ё боиси ошӯби сиёсиву иқтисодӣ оварда расонанд, ва дасткории чунин трафик.
  • Махсусан дар давраҳои нооромиҳои сиёсӣ ва иқтисодӣ, ISP-ҳо суръатро (ё худ маҳдудкунии суръат) ё барои сомонаҳои мушаххас ё протоколҳои иртиботи интернетӣ ё барои тамоми трафик маҳдуд мекунанд.11
  • Сохтакории давлатии сертификатҳои веби сомонаҳои маъруф ба хотири анҷом додани ҳамлаҳои «одам дар мобайн» (man-in-the-middle).12
    • Усулҳои анъанавии сонсур аллакай дар тамоми шабакаи Эрон насб шудаанд. Соҳибони сомонаҳо бояд дар Вазорати фарҳанг ва иршоди исломӣ сабти ном шаванд, вагарна хатари масдуд шудан ба онҳо таҳдид мекунад.  Соҳибони сомонаҳо ва шаҳрвандони алоҳида, ки мундариҷаи эҳтимолан барангезанда нашр мекунанд, дархостҳои расмии несткунӣ мегиранд. Сипоҳи посдорони инқилоби исломӣ маъмурони каналҳои Telegram-ро мунтазам боздошт мекунад, то онҳоро маҷбур кунад, ки мундариҷаро нест кунанд ё каналҳоро комилан пок созанд. Ба сомонаҳои хабарӣ дар бораи чӣ гуна гузориш додан дар мавзӯъҳои баҳсбарангез, аз қабили Муоҳидаи ҳастаӣ, ҳушдорҳо фиристода мешаванд. Ҳамаи ин таҷрибаҳо барои пешгирӣ аз боздошт боиси худсонсурии қобили мулоҳиза мегарданд.13 Ва тавонмандиҳои сонсур дар солҳои охир фарогиртар шудаанд, зеро CRA сиёсатҳоеро барои гуногунсозӣ ва тавсеаи шабакаҳои телекоммуникатсионӣ дар саросари Эрон амалӣ кардааст.

    Посухи сонсургарон ба эътирозҳо





    30 декабр Вазири иртиботот ва фанноварии иттилооти Эрон Муҳаммадҷавод Озарӣ Ҷаҳромӣ дар Twitter дархости пок кардани @amadnews, як канали Telegram-ро ба муассиси Telegram Павел Дуров ирсол кард. Telegram ин талабро иҷро карда, каналро барои истифодаи забони хушунатомез пок намуд. Қобили зикр аст, ки Twitter дар Эрон як платформаи масдудшуда мебошад, ҳарчанд Ҷаҳромӣ хоҳиш карда буд, ки Twitter барои ҳамаи эрониён дастрас карда шавад. Истифодаи ин платформаи шабакаи иҷтимоии мамнӯъ аз ҷониби мақомоти эронӣ ғайриоддӣ нест, вале махсусан ҷолиб он аст, ки дар ин маврид он барои ба таври оммавӣ расонидани дархости нест кардани мундариҷа дар як барномаи маҳбубе истифода шуд, ки таҳти назорати шадид қарор дошт, ҳарчанд ҳанӯз аз ҷониби ҳукумат иҷозат дода шуда буд. Telegram аз иҷрои дархостҳои минбаъдаи несткунии мундариҷа саркашӣ кард ва тавзеҳ дод, ки ин каналҳо дар асл платформаро танҳо барои эътирози осоишта истифода мебаранд. Аз ин рӯ, ҳукумати Эрон ба ISP-ҳои эронӣ супориш дод, ки 31 декабр трафикро ба барнома ва интерфейси веби Telegram масдуд кунанд.14 Дар ҳамон рӯз, Instagram, як барномаи машҳури мубодилаи акс ва видео, низ масдуд шуд. Масдудияти Instagram то 6 январ идома ёфт, дар ҳоле ки масдудияти Telegram то 13 январ тӯл кашид.

    Дар ин муддат эрониён ба эътирозҳо идома доданд ва тавассути нармафзорҳои давр задани сонсур ба ин платформаҳо ва сомонаҳои дигар дастрасӣ пайдо карданд. Инро фаъолияти давомдор ва ҳатто афзоянда дар ҳарду платформа тасдиқ мекунад. Ҳарчанд дар аввал коҳиши кӯтоҳмуддати истифода ба вуҷуд омад, додаҳо нишон медиҳанд, ки шумораи паёмҳо ва боздидҳо дар Telegram дар Эрон зуд ба тақрибан ҳамон сатҳҳои қабл аз ҳодисаи масдудкунӣ баргаштанд. Дар Instagram корбарон ба ҳисобҳои хабарӣ ва расонаҳои форсизабон рӯ оварданд. BBC Persian сарфи назар аз он ки ҳарду платформа аз ҷониби ҳукумат масдуд шуда буданд, даъвати фиристодани видеоҳо ва аксҳои эътирозҳоро тавассути ҳисоби Instagram ва канали Telegram-и худ идома дод. Дарвоқеъ, пайравони Instagram-и BBC Persian дар камтар аз ду ҳафта тақрибан 200,000 нафар афзоиш ёфтанд; дар ҳоле ки як ҳафтаи он Instagram дар Эрон масдуд буд. Қаблан барои ба даст овардани ҳамин миқдор пайравон ин ҳисоб тақрибан нуҳ моҳ вақт сарф карда буд. Чунин падида дар саҳифаҳои Instagram-и Radio Farda ва Voice of America-Persian News Network (VOA-PNN) низ рух дод.



    Рафтор ва таҳлили омории корбарони эронӣ

    Psiphon кӯшиш кардааст, ки ба корбарон роҳҳои гуногуни истифодаи нармафзори моро, хоҳ барои истифодаи мобилӣ ва хоҳ компютерӣ, пешниҳод кунад. Се платформаи асосӣ мавҷуданд, ки тавассути онҳо метавон Psiphon-ро зеркашӣ кард: мағозаи Google Play, Apple App Store ва тавассути посухдиҳандаҳои худкори почтаи электронӣ. Рӯзи 1 январ зеркашиҳо ба авҷи худ расиданд:
     Psiphon посухдиҳандаҳои худкори почтаи электронии махсус барои муштариёни мушаххас дорад. 31 декабр BBC Persian ба Instagram муроҷиат намуда, ба ҳамаи пайравони форсизабон паёме нашр кард ва тарзи зеркашии Psiphon-ро тавассути посухдиҳандаи худкори почтаи электронии худ дастур дод. Дар он рӯз BBC Persian, ки одатан барои тақрибан 60 зеркашии Psiphon дар як рӯз масъул буд, барои 60,695 зеркашии Psiphon сабаб шуд. Ин танҳо як мисоли робитаҳои муҳими зиёдест, ки барои таъмини дастрасӣ ба интернет барои одамон дар саросари ҷаҳон лозиманд.

    Google Play дар замони эътирозҳо Psiphon-ро ҳамчун серзеркашитарин барнома дар Эрон нишон дод, дар ҳоле ки абзорҳои рақиб бо сабаби бесамар буданашон барои корбарон дар раддабандӣ боло ва поин мерафтанд. Барномаҳои дигари абзорҳои давр задани сонсур, ба монанди VPN-ҳо ва Lantern, як нармафзори ҳамсол ба ҳамсол, ки барои давр задани сонсур истифода мешавад, дар ҷадвалҳо боло ва поин рафтанд, зеро тавре дар Twitter баён шудааст, корбарон пайвастҳои тавассути ин барномаҳо эҷодшударо нобоэътимод ё кунд дарёфтанд. Psiphon зиёда аз ду ҳафта дар Google Play барномаи рақами аввал дар Эрон боқӣ монд. Psiphon на танҳо шоҳиди афзоиши пайвастаи корбарон буд, балки ин афзоиш дар миқёси хеле калонтар аз дигар абзорҳо сурат гирифт. Таҳлили омории Tor низ як тамоюли мушобеҳи афзоиши истифодаро бо як ҷаҳиш дар давраи эътирозҳо нишон дод. Бо вуҷуди ин, ин афзоиш дар ҳадди аксар то зери 12,500 пайвасти рӯзона расид, дар ҳоле ки шабакаи Psiphon танҳо дар 2 январ 287,925,106 пайвастро пуштибонӣ кард.15

    Корбарони нав на танҳо барномаро зеркашӣ мекарданд, балки таҳлили шабака нишон медиҳад, ки онҳо онро фаъолона истифода мебурданд. Дар тӯли эътирозҳо Psiphon ба шабака 22.2 миллион корбари навро илова намуд. Интиқоли додаҳо дар давраи эътирозҳо дар нуқтаи пасттарини худ ба 61 мегабайт (MB) барои ҳар корбар дар як рӯз расид. Миқёспазирии фавқулодаи шабака имкон дод, ки шабакаи Psiphon ба ҳисоби миёна 124MB барои як корбар дар як рӯз интиқол диҳад. Барои муқоиса, агар як амрикоӣ барои нақшаи моҳонаи 2 гигабайтӣ (GB) тавассути Verizon дар як моҳ $35 пардохт кунад ва истифодаи додаҳои худро дар тӯли моҳ баробар тақсим кунад, метавонад дар як рӯз ҳадди аксар 66MB истифода барад. Илова бар ин, нақшаи миёнаи ҷаҳонии трафики мобилӣ 4GB дар як моҳро ташкил медиҳад, ки ба 133 MB дар як рӯз баробар аст. Дар тамоми давраи эътирозҳо шабакаи мо 19.54 петабайт (PB) интиқол дод, ки баробар ба ҳаҷми додаҳоест, ки Google ҳамарӯза дар саросари ҷаҳон коркард мекунад. Psiphon дар рӯзи 9 январ ба интиқоли баландтарини додаҳо ба андозаи 1.445PB расид, ки баробар ба додаҳои ҳамаи 10 миллиард акс дар Facebook мебошад.



    Дар маҷмӯъ, дар посух ба эътирозҳо ва масдудкунӣ тавассути шабакаи Psiphon ҳаҷми азими додаҳо интиқол дода шуд. Муваффақият ва миқёспазирии шабакаи Psiphon дар давраҳои авҷи масдудкунӣ ба зерсохтори гуногунранги он, шарокатҳои мухталиф ва таваҷҷуҳи назаррас ба таҳқиқот ва тавсеаи инноватсионӣ вобаста аст. Бо ворид кардани протоколҳои давр задан, аз қабили Refraction Networking ва MEEK, шабакаи Psiphon боэътимодтар ва устувортар гардид ва зарфияти изофии худро афзоиш дод.







    «Ҳолати муқаррарии нав»-и Psiphon дар Эрон



    Ҳоло Psiphon ба як «ҳолати муқаррарии нав» дар Эрон мутобиқ шудааст. Қисме аз ин ҳолати муқаррарии нав афзоиши қобили мулоҳизаи ҳаҷми додаҳоест, ки танҳо ба платформаҳои шабакаҳои иҷтимоӣ тавассути шабакаи Psiphon интиқол дода мешаванд. Инро метавон дар намудори чап мушоҳида кард, ки нишон медиҳад ба ҳисоби миёна беш аз 16TB трафики шабакаҳои иҷтимоӣ тавассути шабакаи Psiphon интиқол дода мешавад. Ин платформаҳои бузурге чун Facebook, Twitter ва Instagram-ро дар бар мегирад.

    Бартарияти хадамоти эронии мубодилаи видеоии Aparat дар ин намудор, бахусус нисбат ба Youtube, метавонад нишонаи таҳдидҳои оянда ба озодии интернет дар Эрон бошад. Барои нашри мундариҷа дар Aparat корбарон бояд шахсияти воқеии худро ба ҳисоби сабтиномшуда пайваст кунанд. Ин як қисми ташаббуси калонтари ҳукумати Эрон оид ба эҷоди як «шабакаи ҳалол» мебошад, ки расман Шабакаи миллии иттилоотӣ (NIN) номида мешавад.

    Ин ҳолати муқаррарии нав инчунин халалдоршавиҳои эҳтимолӣ, ҳам техникӣ ва ҳам сиёсиро, ки корбарони эронӣ бо онҳо рӯ ба рӯ мешаванд, дар бар мегирад. Дар чанд рӯзи аввали моҳи феврал эрониён ба далели чанд моҳ пардохт нашудани маошашон аз ҷониби корфармоён боз ҳам бо чандин корпартоӣ ва эътирозҳо ба кӯчаҳо баромаданд. Ин корпартоиҳо соҳаҳои гуногун, аз ҷумла ронандагони автобусҳо ва коргарони роҳи оҳанро фаро гирифтанд. Ин фаъолият дар шабакаи Psiphon бо афзоиши якбораи корбарон дар рӯзи 5 феврал инъикос ёфт, ки аз 3 миллион корбари беназири миёнаи рӯзона ба 4 миллион расид. Дар давраи нооромиҳои сиёсӣ, Psiphon барои бисёре аз эрониён ба абзори асосии давр задани сонсур табдил ёфтааст.




    Ин инчунин ба халалдоршавиҳои дорои хусусияти техникӣ дахл дорад. 20 феврал дастрасии корбарон дар Ховари Миёна ва Аврупо ба Telegram номумкин шуд. Дар он рӯз шабакаи Psiphon афзоиши назарраси трафикро аз Эрон мушоҳида кард, ки беш аз 3 миллион пайваст анҷом дода шуд. Бо гумони рӯйдоди сонсур, корбарони эронӣ ба Psiphon рӯ оварданд, то пайвастшавӣ ба Telegram-ро санҷанд. Тавассути Psiphon онҳо тавонистанд муайян кунанд, ки ин на масдудкунӣ аз ҷониби ҳукумати Эрон, балки як хатои техникӣ дар хидмати Telegram буд. Ин ҳодисаҳо нишон медиҳанд, ки вақте дастрасӣ ба интернет кафолат дода намешавад, Psiphon як абзори боэътимод аст.

    Муборизаи давомдор барои Telegram

     Telegram ҳамчун ҳадафи режими Эрон боқӣ монд ва ҳукумат ба самти масдудкунии доимии Telegram иқдом кард. Рӯзи 30 апрел, пас аз манъи истифодаи ин барнома аз ҷониби мансабдорони ҳукуматӣ, қувваи судии Эрон ба ҳамаи ISP-ҳои эронӣ ҳукми додгоҳ содир кард, ки фавран ба масдуд кардани Telegram шурӯъ кунанд.16 Эрониён ташвиқ карда шуданд, ки аз барномаҳои муоширати дохилӣ истифода баранд, аммо мардум умуман аз онҳо худдорӣ мекунанд, зеро ҳамагон медонанд, ки онҳо таҳти назорат ва пайгирии шадиди ҳукумат қарор доранд. Рӯзи 7 май шаш вакили мудофеъ ба Додгоҳи кормандони давлатӣ дар Эрон ариза пешниҳод карданд, то мамнӯъияти Telegram бекор карда шавад, ки ин як иқдоми бесобиқаи ҳуқуқӣ алайҳи ҳукумати Эрон буд.

    26 апрел таҳиягарони TelegramDR ба Psiphon бо дархости кӯмак дар ҳамгироӣ ва таъмини трафики шабака барои барномаи Telegram Digital Resistance муроҷиат карданд. Бо дарназардошти хатари деринаи масдуд шудани Telegram, таҳиягарон ва аъзои гурӯҳи иртиботии Psiphon барои бомуваффақият расидан ба мӯҳлати ниҳоии 30 апрел ва пешниҳоди абзори муассир барои иртиботи амн ба шаҳрвандони Эрон талош карданд. Рӯзи 1 май, ҳамчун посухи мустақим ба ин рӯйдоди масдудкунӣ, TelegramDR дар Google Play нашр шуд. Аз замони нашр, беш аз 700,000 эрониён ба TelegramDR вобастаанд, ки ҳар рӯз беш аз 5TB трафикро истифода мебаранд, ва ин нишон медиҳад, ки шиддат гирифтани масдудкунии хидматрасониҳои интернетӣ бешубҳа бо усулҳои инноватсионии давр задани масдудият рӯ ба рӯ хоҳад шуд.

    Хулоса

         Аз замони Ҷунбиши сабзи соли 2009 нуфузи интернетии вебу мобилӣ дар миёни шаҳрвандони Эрон ба таври чашмрас боло рафтааст. Дарвоқеъ, он беш аз ду баробар афзудааст. То соли 2016 корбарони интернет беш аз нисфи аҳолии Эронро ташкил медиҳанд; дар соли 2009 ин рақам каме камтар аз 14% буд.17 Дастрасӣ ба интернет густурдатар шуда ва сифати он ба таври назаррас беҳтар гардид. Бо ин якҷоя, вобастагии эрониён ба платформаҳои бар пояи интернет барои ҳама чиз, аз хидматҳои молиявӣ сар карда то амалиёти тиҷоратӣ, бештар шуд. Илова бар ин, нуфузи шабакаҳои иҷтимоӣ дар кишвар босуръат афзоиш ёфт. Бисёре аз тиҷоратҳо ва созмонҳои хабарӣ барои пайваст шудан бо муштариёни худ ба шабакаҳои иҷтимоӣ такя мекунанд. Бар замми ин, шабакаҳои иҷтимоӣ оҳиста-оҳиста ба усули бартаридоштаи иртибот дар байни эрониён табдил меёбанд. Ин дар шабакаи Psiphon бо интиқоли бештари байтҳо ба сомонаҳои шабакаҳои иҷтимоӣ нисбат ба ҳар вақти дигар мушоҳида шудааст. Тавре қаблан зикр гардид, аз давраи қабл аз эътирозҳо ва ҳодисаи масдудкунӣ то охири эътирозҳо, Psiphon соҳиби 22.2 миллион корбари нав гардид. Ин боиси афзоиши як миллион корбари миёнаи рӯзона шуд; қабл аз масдудкунӣ Psiphon дар Эрон ба ҳисоби миёна ду миллион корбарро дар як рӯз дастгирӣ мекард ва ҳоло тақрибан се миллион корбарро дар як рӯз дастгирӣ мекунад.


    Psiphon фаъолияти худро дар ин ҳолати муқаррарии нав идома медиҳад ва бояд омода бошад, ки дар сурати рух додани ҳодисаи дигари масдудкунӣ зарфияти худро боз ҳам бештар кунад. Бо вуҷуди ин, барои ҳар як абзори давр задани масдудият хароҷоти зиёди амалиётӣ вуҷуд дорад. Барои фароҳам овардани пайвастҳои боэътимод барои корбарон дар Эрон, абзорҳои давр задан, ба мисли Psiphon, ба дастгирии пайваста ниёз доранд. Илова бар ин, бидуни дастрасӣ ба ин абзорҳо, эрониён шояд маҷбур шаванд, ки ба платформаҳои шабакаҳои иҷтимоии дохилие, ки аз ҷониби давлат пуштибонӣ ва назорат мешаванд, гузаранд. Барои нигоҳ доштани пуштибонӣ аз озодии интернет, шояд моделҳои барномавӣ ва пуштибонии мавҷуда бозсозиро тақозо кунанд. Дар ҳолати беҳтарин ин бояд дастгирии васеътарро аз ҷониби платформаҳои бузурги шабакаҳои иҷтимоӣ дар бар гирад, зеро мундариҷаи онҳо тавассути созмонҳои хеле хурдтар ва каммаблағ интиқол дода мешавад. Илова бар ин, сармоягузориҳои бештар ба технологияҳое, ки метавонанд мундариҷаро интиқол диҳанд, доираи хидматҳоро густариш бахшанд, зарфияти афзоянда ва мутобиқшавиро таъмин намоянд, зарур хоҳад буд. Ҳамзамон бо он ки ҳукумати Эрон манобеъро барои тавсеаи NIN-и худ равона мекунад, ҷомеаи озодии интернет бояд тавонмандиҳои худро пайваста такмил диҳад ва рушд диҳад.
    --
    Муаллифон: Ариэл Лейтҳард ва Ҷейкоб Клейн

    1 “Дар ҳоле ки эътирозҳо идома доранд, донишҷӯёни бештар дар Эрон боздошт шуданд,” Radio Farda, 2 январи 2018.
    2 Associated Press, “Ҳадди ақал 9 нафар шабона дар Эрон ҳангоми даргирии эътирозгарон ва нерӯҳои амниятӣ кушта шуданд,” гирифташуда аз Politico, 2 январи 2018.
    3 “Дурнамои иқтисодии Эрон,” Бонки ҷаҳонӣ, 11 октябри 2017.
    4 “Дурнамои иқтисодии Эрон,” Бонки ҷаҳонӣ, 11 октябри 2017. 
    5 Саидӣ, Майк, “Эътирозҳои зиддирежимӣ ва нуқсонҳои амниятӣ дар Эрон: Маҷмӯаи додаҳо,” Critical Threats Project, American Enterprise Institute, 12 январи 2018.
    6 “Рӯҳонии Эрон буҷети муҳофизакоронаи соли 2018-ро дар ҳоле пешниҳод мекунад, ки танишҳои ИМА ба иқтисодиёт соя меафкананд,” Reuters, 10 декабри 2017.
    7 “Шарҳи кишвар: Эрон,” Freedom on the Net 2017, Freedom House, 2017.
    8 “Раҳбари олии Эрон хостори таъсиси кумитаи нави назорати интернет шуд,” Los Angeles Times, 7 марти 2012.
    9 “Хоманаӣ қудратро бар сиёсати Интернет дар шӯрои тундраве, ки худ назорат мекунад, муттаҳид менамояд,” Маркази ҳуқуқи башар дар Эрон, 14 сентябри 2015.
    https://www.iranhumanrights.org/2015/09/khamenei-internet-policy-iran/
    10  “Шарҳи кишвар: Эрон,” Freedom on the Net 2017, Freedom House, 2017.
    11 Ин ҳолат барои пайвастшавӣ ба хидматҳои Google ба монанди Gmail, инчунин трафик тавассути протоколҳои мушаххас, аз ҷумла нақбҳои HTTPS, SSH ва VPN гузориш дода шудааст.
    12 Симурғ Ориён, Ҳумо Ориён ва Ҷ. Алекс Ҳалдерман, “Сонсури интернет дар Эрон: Нигоҳи аввал,”, Тақдимшуда ҳамчун бахше аз 3-юмин Коргоҳи USENIX оид ба иртиботи озод ва боз дар Интернет,” 2013.
    13 “Шарҳи кишвар: Эрон,” Freedom on the Net 2017, Freedom House, 2017.
    14 Дуров, Павел, Паёми Telegram, 31 декабри 2017.
    15 “Корбарони мустақиман пайвастшаванда аз Эрон,” Tor Project, дастрасшуда дар феврали 2018. 
    16 Парисо Ҳофизӣ, “Қувваи судии Эрон истифода аз паёмрасони Telegram-ро манъ кард: телевизиони давлатӣ,” Reuters, 30 апрели 2018.
    17 Бонки ҷаҳонӣ, “Маҷмӯаи нишондиҳандаҳои рушди ҷаҳонӣ: Эрон,” гирифташуда дар марти 2018. 


    ТадқиқотЭронPsiphon VPN

    Хониши навбатӣ