Haala Galmeessa Daataa: Gamaaggama Sadarkaalee Sodaa fi Shaakaloota Nageenyaa
5/15/2018 - 9 daqiiqaa dubbisaa
Haareffame: 9/26/2021
Psiphon Inc. namoota mootummoota qorannoo fi uggura fe'an jala jiraataniif intarneetii banaa gochuuf waggoota hedduuf dursaa jira. Toora interneetii irratti uggurri qabiyyee tokkollee kan isaan hin mudanne ta'us, fayyadamtoonni biyyoota Lixaa dhuunfaa isaanii toora interneetii irratti eeggachuuf gara VPNwwan akka Psiphon tti garagalaa jiru. Haa ta'u malee, Bitootessa 2017 keessa, Pew Research Center istatistiksii naasisaa fayyadamtoota intarneetii Ameerikaa keessaa tilmaamaan %70 kaayyoo VPNn tajaajilu sirriitti kan hin beekne ta'uu ifa godhe.1
Lakkoofsi herregoota Psiphon yeroo hunda dabalaa jiru lakkoofsa fayyadamtoota VPN addunyaa maratti dabalaa jiruuf agarsiistuu yoo ta'e, dhangala'aan fayyadamtoota of danda'anii bal'aan gara gabaa oomishoota kanneen qorannoo gad faginaan ittiin madaalan ulaagaa tokkollee hin qabneetti seenaa jiru. Gareen kun amma dirqama naga-eegumsa saayibarii kan beekamaa hin taane keessatti balaawwan jiran hubachuu baata. Kanaanis, odeeffannoo sobaatiif daran saaxilamoodha. Jechi fayyadamtoota dammaqinsa ol'aanaa keessa galchu inni tokko weerarrii jecha galmeessuu daataa (data logging) marsariitiiwwanii fi fooramoota VPN hunda keessatti argamuu fi balaawwan dhuunfaa fi maloota of eeggachuu bu'a qabeessa ta'an dogoggoraan dhiheessuudha.
Akka Techopedia jedhutti, “galmeessuun daataa adeemsa daataa yeroo murtaa'e keessatti walitti qabuu fi kuusuuti, kunis adeemsaalee murtaa'an xiinxaluuf ykn gochoota sirna, sarara interneetii ykn naannoo IT irratti hundaa'an galmeessuufi. Walitti dhufeenya daataan, faayiloonni ykn aplikeeshinoonni meeshaa kuusaa ykn aplikeeshinii irratti ittiin kuufaman, banaman ykn jijjiiraman hunda hordofuu dandeessisa.”2 VPNwwan hedduun imaammata galmee-maleessa (zero-logging) akka amala oomishaa adda ta'etti gabaasu, kanaanis daddabarsi intarneetii lammiilee idilee yoo kana hin taane yeroo hunda galmeeffamuu fi tarii dhimmoota daldalaa fi seeraatiif saamamuu danda'a jechuun agarsiisu.
Kun eega Ebla 2017 eegumsawwan FCC muraasni kanneen Dhiheessitoonni Tajaajila Intarneetii (ISPs) Ameerikaa daataa fayyadamaa qooduu isaaniitiin dura hayyama akka gaafatan dirqisiisan haquun booda dhimma marii ho'aa ta'eera (akkuma yaadame Muddee 2017 keessa osoo hojii irra ooleera ta'ee). Yaanni mootummaan isaanii ISPwwan seenaa intarneetii dhuunfaa keenyaa akka galmeessan, akkasumas osoo eeyyama hin gaafatin akka gurguran ykn saaxilan deeggaruu isaa fayyadamtoota intarneetii hedduudhaaf yaaddessaadha.
Akka deeggaraa cimaa bilisummaa intarneetiitti, Psiphon fayyadamtoonni keenya intarneetii hin ugguramne irratti dhiibbaa malee carraa walqixaa fi banaa akka argatan mirkaneessuuf guyyaa guyyaan tattaafata. Seerummaan itti fayyadama heeyyama malee daataa fayyadamaa fi seenaa sakatta'iinsaa babal'achaa dhufe seenaa yaaddessaa bu'aan yeroo baay'ee naamusaa ol ta'uu agarsiisu uuma. Haa ta'u malee, Psiphon haala daddabarsa daataa fi hojimaata galmeessuu daataa hubachuuf gadi fageenyaan qorateera.
Imaammata Galmeessuu Daataa US, EU, fi Kaanaadaa Keessatti: Xiinxala Wal-bira Qabinsaa Gabaabaa
Walumaagalatti, biyyoonni Lixaa eegumsaa fi qajeelfamoota daangaa nageenya daataa kuufamee keessatti ibsaniiru. Seeronni kunniin qajeelfamoota sadarkaa nageenyaa dhaabbileen yeroo daataa fayyadamaa walitti qaban fi kuusan hordofuu qaban kaa'u. Akkasumas dhimmoota seera qabeessummaa saaxiluu odeeffannoo waliin walqabatan addeessu. Haa ta'u malee, seeronni barruu kana keessatti eeraman hundi murtii gosa daataa fi haala itti walitti qabamu, akkasumas yeroo daataan sun itti turu, fedhii dhaabbata walitti qabuuf dhiisu. Haala hedduu keessatti dhaabbileen kunniin sababa imaammata isaanii qaama olaanaa bulchuuf dhiheessuu kan qaban ta'us, seerri akkasii goraa lama qabaata, sababiin isaas haalota hedduu keessatti daataa hambisuu cal-dhidhaan deeggara.
Fakkeenyaaf, yeroo ammaa US keessatti qajeelfamoonni waliigalaa galmeessuu daataa ilaallatan hin jiran. Fayyadamaan haalawwan tajaajilaa ykn waliigaltee heeyyama fayyadamaa keessatti gochoota akkasiitiif akka saaxilamu beeksifameera yoo ta'e, ISPwwan daataa fayyadamaa walitti qabuu fi kuusuuf bilisa. Haa ta'u malee, kaampaaniileen seerota Stored Communications Act tiin bulu, kunis daataa fayyadamaa, qunnamtii elektirooniksii dabalatee, “nama ergamuuf ykn nama fudhachuuf karoorfameen alatti nama biraatiif” saaxiluu dhowwa.3 Mootummaan Ameerikaa dhaabbilee hundarratti daataa fayyadamaa eeguuf dirqama kan kaa'u ta'us, gochaalee galmeessuu ykn yeroo madaalawaa kuusaa daataa ifatti hin daangessu.
Gaaffiin guddaan galmee ISP haaraa miti, akkasumas dhimma kophaa dhaabbatus miti. Dhugumaan, gaaffiin galmeessuu daataa gaaffilee seeraa falmii loogii-dhabdummaa interneetii dhiheenna US keessatti ka'e waliin hidhata qaba.
Gamtaan Awurooppaa seera gamtichaa General Data Protection Regulation (GDPR) jedhamu Ebla 2016 keessa baase, kunis qajeelfama Data Protection Directive kan 2012 irratti ijaaramee qajeelfama nageenya daataa, mirgoota fayyadamaa fi ramaddiiwwan seeraa dhimmootaa ibsa. Haa ta'u malee, biyyoonni miseensaa dhuunfaan yeroo madaalawaa daataan itti turu murteessuuf dirqama qabu malee daangaa yeroo gamtichaa kan dirqisiisaa ta'eef hin bitaman.
Dhaabbileen dhuunfaa daataa walitti qabameef yeroo madaalawaa itti turu murteessuuf itti gaafatamummaa qabu, yeroon dabalataa immoo “faayidaa ummataatiif saayinsawaa, istatistiksii ykn itti fayyadama seenaatiif kuusuuf” murtaa'uu danda'a.4 Haa ta'u malee, qajeelfama GDPR jalatti, lammiin dhuunfaa “mirga irraanfatamuu” kan qabu yoo ta'u, daataan dhuunfaa isaanii sarvaraa irraa akka haqamu gaafachuu danda'u.
Dhumarratti, caasaan federaalaa Kaanaadaa dambiiwwan galmeessuu daataa ilaalchisee caasaa abbaa-taayitaa sadarkaa hedduu qabu uumeera. Personal Information Protection and Electronic Documents Act (PIPEDA) labsaniiru, kunis daldalaaf odeeffannoo walitti qabuu ilaalchisee qajeelfamoota fi dambiiwwan biyyoolessaa ibsa, akkasumas hiika qajeelfama biyyoolessaa kan odeeffannoo eenyummaa dhuunfaa agarsiisaniif kaa'a, kanneen keessaa:
• umurii, maqaa, lakkoofsa ID, galii, sanyii, fi gosa dhiigaa;
• yaada, madaalliiwwan, yaada kennaman, sadarkaa hawaasummaa, ykn gochoota naamusaa, kkf.
• faayiloota hojjetaa, galmee liqaa, galmee liqeeffannaa, galmee yaalaa, waldhabdee fayyadamaa fi daldalaa gidduu jiru, fedhiiwwan (fakkeenyaaf, meeshaalee ykn tajaajiloota bitachuu, ykn hojii jijjiiruu).5
Qajeelfama EU wajjin walfakkiin, namoota gochaalee yakkaa kanneen akka shororkeessummaa maallaqaan deeggaruu keessatti shakkaman ilaalchisee Financial Transactions and Reports Analysis Centre of Canada (FINTRAC) tiif odeeffannoo saaxiluuf keeyyatoonni hayyaman hammatamaniiru. Haa ta'u malee, PIPEDA odeeffannoo eeguu fi yeroo seeraa kuusaa odeeffannoo daangessuuf adeemsa ifatti hin ibsine. Keeyyatni xiqqaan 4.5.3 “odeeffannoon kaayyoo adda baafame bakkaan ga'uuf hin barbaachisne barbadeeffamuu qaba” jedhus, dhaabbileen dhuunfaa adeemsa mataa isaanii hojiirra oolchuuf bilisummaa qabu.
Itti fufuudhaanis, kutaaleen biyyaa eegumsa daataa mirkaneessuuf seerota mataa isaanii uumuuf dandeettii qaban qajeelfamoota PIPEDA dhiibanii darbuu danda'u.
Kanaafuu, VPNwwan akeekkachiisan kunniin dhugaa qabuu?
VPNwwan hir'inoota bu'uuraa sirna galmeessuu ammaa keessa jiran sadiin maamiltoota gara fuulduraa dammaqsu:
1. Daataan eenyummaa keessan adda baasu gahaatti eegamaa ta'uu dhiisuu danda'a
2. ISPwwanii fi dhaabbileen toora interneetii daataa dhuunfaa keessan bu'aa daldalaatiif itti fayyadamuu danda'u
3. Kuusaan daataa odeeffannoo dhuunfaa ISPwwanii fi dhaabbilee toora interneetiitiin qabame harka qaamolee seera kabachiisanii fi ejensiiwwan mootummaa jira
Biyyoonni qorataman sadanuu daataa fayyadamaa eenyummaa adda baasu seeraan walitti qabuu fi tursiisuuf hayyamaniiru. ISPwwanii fi dhaabbileen toora interneetii odeeffannoo akkasii eeguuf seeraan kan dirqisiifaman ta'us, bu'uurri isaa sirna amanamummaa irratti hundaa'e kan dadhabaa ta'ee fi kutaalee seeraa hunda keessatti to'annoo ifaa hin qabne uumeera. Namoonni dhimma balaafamaa ykn seeraan alaa ta'eef intarneetii hin fayyadamne yaaddahuun isaan hin barbaachisu jechuun salphaadha, garuu Psiphon keessatti amalli toora interneetii isaanii maalirraayyuu haa ta'u fayyadamtoonni intarneetii hundi dhuunfummaa isaaniif eegumsa madaalawaa akka qabaatan amanna.
Kanaafuu, ISPwwan daataa fayyadamaa galmeessuuf mirga qabu jedhamee yaadamuu danda'a. Kun fayyadamtoota intarneetii dhuunfaa kanneen odeeffannoon dhuunfaa isaanii kan akka galmee yaalaa ykn odeeffannoo baankii heeyyama malee akka itti hin fayyadamne sodaatan, ykn kuusaalee daataa akkasii keessa seenamuu yaaddoo qabaniif nuffisiisaa ta'uu danda'a. Dabalataanis, ISPn xalayaa National Security Letter ykn ajaja seeraa galmee fayyadamaa gaafatu yoo argate, odeeffannoo akkasii qaama seera kabachiisuuf dhiheessuuf seeraan dirqamu.
Seerota amma jiraniin, dhaabbileen toora interneetii daataa eenyummaa adda baasu kaayyoo daldalaatiif gurguruuf ykn odeeffannoo akkasii saaxiluuf bilisummaa hin qaban. Haa ta'u malee, adeemsaalee keessaa garaagaraa kan akka istatistiksii maamilaatiif daataa kana hambisuu fi itti fayyadamuuf mirga guutuu qabu. Yunaayitid Isteetis keessatti loogii-dhabdummaan interneetii guutummaatti baduun dhihoo ta'uu danda'uu waliin, kuusaan daataa eenyummaa adda baasuu eeyyama malee saamamuu ykn gadi dhiifamuu danda'a. Ta'us, fayyadamtoota VPN biratti yaaddoon guddaan tattaaffii dhiheessaan tajaajilaa godhu hundaa wajjin daataan akkasii hammeenyaan hatamuu (exfiltrated) isaati.
Fayyadamtoonni intarneetii waa'ee hojimaata dhaabbilee wajjin hojjetanii of barsiisuuf yeroo hunda dirqama qabaatu. Yaaddoo guddaan fayyadamtoonni dhumaa tokko tokko hiika ykn bu'aa haalawwan itti fayyadamaa hubachuu dadhabuu danda'u, akkasumas fayyadama isaanii ulaagaalee hawaasummaa fi teeknikaa kanneen ifa hin taanee fi yeroo baay'ee dogoggorsan irratti hundeeffachuu danda'u, VPNn sun amansiisaa fi amanamaa ta'uu isaa ilaalchisee. Qorannoo gabaa kan VPNwwan dhugumaan imaammata dhuunfummaa fayyadamtootaaf dhiheessaniif bitamaa ta'uu isaanii mirkaneessuuf godhamuu qabu osoo hin kaasin, keessumaa tajaajilli VPN akka herreega fayyadamaa odeeffannoo eenyummaa adda baasu irratti hundaa'ee banamu kan gaafatu yoo ta'e.
Kana malees, murtii hubannoo irratti hundaa'e irra erga gahamee booda, bakkeewwan ji'oogiraafii murtaa'anii fi marsariitiiwwan murtaa'oo irratti fayyadamtoonni walqunnamtii hin lakkaddaa'in (unencrypted) ykn https idilee fayyadamuun akka isaanitti tolu baruu danda'u. Haa ta'u malee, bakka ammallee burjaajiin ykn yaaddoon jirutti, VPN galmee hin qabne kan akka Psiphon daataan eenyummaa adda baasu toora interneetii irratti akka hin sassaabamne ittisuuf gargaaruu danda'a.
VPNn galmeessuu daataa irraa na eeguu danda'aa?
Fayyadamtoonni intarneetii hedduun toora interneetii irratti eenyummaa isaanii dhoksuuf fi gochaalee tajaajiloota daldalaa kan daataa galmeessuu irraa of qusachuuf gara VPNwwaniitti garagalu. Haa ta'u malee, VPNn kamiyyuu toora interneetii irratti eenyummaa dhoksuu guutuu kennuu akka hin dandeenye beekamuu qaba. Garuu kanneen intarneetii bilisaan dhaqqabamaa ta'eef kutannoo qaban, kan akka Psiphon, tajaajiloota isaanii keessatti tarkaanfiiwwan nageenyaa cimaa dhuunfummaa fayyadamtoota isaanii eegan hammachiisu. Pirooksii VPN fayyadamuudhaan, daddabarsi intarneetii fayyadamaa murtaa'eetti qabamuu hin danda'u, garuu fayyadamtoonni ammayyuu tajaajiloota intarneetii wajjin walqunnamaa fi itti fayyadamaa jiru.
Amanamtummaa fayyadamtootaa argachuu fi dhuunfummaa dhuunfaa dabaluuf carraaqqii godhamuun, VPNwwan gabaa irra jiran yeroo baay'ee imaammata galmee-dhabdummaa ifatti mul'isu. Galmee fayyadamaa hunda akka gataniifi, kanaanis hin danda'amu jechuun himatu. Haa ta'u malee, waliigalteen tajaajilaa VPN hedduun imaammata akkasii bal'inaan hin ibsan. Herreega banuuf ykn cufaa lakkaddaa'e banuuf, VPNn odeeffannoo fayyadamaa bal'aa ta'e tokko tokko gaafachuu danda'a. Ammas, haalawwan tajaajilaa of eeggannoon dubbisuu fi VPN amanuu fi dhiisuu murteessuun fayyadamaa dhuunfaa irratti kufa.
Caasaan intarneetii qunnamtiin toora interneetii akka jiraatuuf odeeffannoon murtaa'e waljijjiiramuu akka qabu barbaada. Teessoo IP hojjetu malee daataan kamiyyuu ergamuu ykn fudhatamuu hin danda'u, kunis teessoo IP seera qabeessa kan fayyadamaa VPN dabalata. Haa ta'u malee, seeronni barruu kana keessatti qorataman kamiyyuu VPNwwan daataa fayyadamaa yeroo murtaa'eef akka kuusan waan hin dirqisiifneef, guddinni bu'uuraa Psiphon fi tajaajiloota VPN biroo cufaa lakkaddaa'e akkuma xumurameen odeeffannoo akkasii sarara isaanii irraa akka haqu isaan taasisuu danda'a.
Psiphon tajaajiloota VPN aadaa irraa maaltu adda isa godha? Haala salphaan, nuti bilisummaa intarneetiitiif dhalanne, dursi keenyas isaafi. Saxaxaanis, waltajjichi Psiphon yeroo sakatta'iinsaa fayyadamtoota dhumaa ilaalchisee odeeffannoo eenyummaa adda baasu tokkollee hin kuusu. Psiphon fayyadamuun herreega hin barbaadu waan ta'eef, sooftiweerichi odeeffannoo fayyadamaa dhuunfaa kamiinuu ilaallatu uumuu ykn kuusuu gonkumaa hin danda'u. Kanaafuu galmeen fayyadamaa hin jiru, kunis warra hordoffii jalaa milqan ykn qaama heeyyama hin qabneef daataan eenyummaa adda baasu saaxilamuu sodaataniif, sarara Psiphon fayyadamuun fayyadamaa addaa ykn bakka ji'oogiraafiitiif qabamuu akka hin dandeenye mirkaneessa.
Sararri keenya bu'a qabeessa ta'ee akka turuu fi fedhii jijjiiramu waliin akka babal'atu mirkaneessuuf, gamaaggama daataa keessaa ni gaggeessina, kunis hanga daddabarsa daataa fi odeeffannoo bakka fayyadamaa sadarkaa biyyaatti walitti qabame dabalata.6 Kun odeeffannoo bal'aa tajaajilichaan qabame keessaa isa guddaadha. Garuu fakkeenyaaf, qaamni alaa hammeenya qabu odeeffannoo istatistiksii kana yoo cabse, odeeffannoon eenyummaa adda baasu kamiyyuu balaa irra hin bu'u.
--
Kan Barreesse: Jacob Klein
1 http://www.pewinternet.org/2017/03/22/what-the-public-knows-about-cybersecurity/
2 https://www.techopedia.com/definition/596/data-logging
2 https://www.techopedia.com/definition/596/data-logging
3 S.Rep.
No. 99-541, 97th Cong. 2nd Sess. 37, reprinted in 1986 U.S.C.C.A.N. 3555, 3591.
4 Ibid. Paragraph 26.
5 http://laws-lois.justice.gc.ca/eng/acts/P-8.6/FullText.html6 Haa ta'u malee, daataan sadarkaa magaalaa ofumaan kan walitti qabamu itti fayyadamni biyya tokko keessaa daangaa lakkoofsa walqunnamtii hojiirra jiru magaalattii keessatti madaaluudhaan fayyadamtoota dhuunfaa adda baasuun gama istatistiksiitiin gonkumaa hin danda'amne erga darbee qofaadha.