UnlockedБлог Psiphon

Новая нармальнасць для іранскага народа: адказ у маштабах насельніцтва на парушэнне сувязі на дзяржаўным узроўні

15.5.2018 - 15 хв чытання

Абноўлена: 26.9.2021

У снежні 2017 — студзені 2018 года па ўсім Іране ўспыхнулі пратэсты з заклікамі да перамен у краіне. У адрозненне ад пратэстаў 2009 года, вядомых як «Зялёная рэвалюцыя», у гэтых грамадзянскіх хваляваннях удзельнічала шмат іранцаў, якія раней не мелі дачынення ні да якога палітычнага апазіцыйнага руху. У адказ іранскі ўрад увёў блакіроўкі Telegram і Instagram у краіне. Каб атрымаць доступ да гэтых праграм і абысці цэнзуру, іранскія карыстальнікі масава звярнуліся да такіх інструментаў, як Psiphon. Каб асвятліць гэтыя пратэсты і выкліканы імі рэзкі прыток карыстальнікаў, Psiphon сабраў і прааналізаваў сеткавыя даныя да, падчас і пасля пратэстаў. Гэтыя даныя былі аб'яднаныя з разуменнем палітычнай, сацыяльнай і эканамічнай сітуацыі ў Іране для больш глыбокага погляду на тое, як падключэнне да Інтэрнэту і свабода ў ім уплываюць на іранскае грамадства ў цэлым. У рэшце рэшт, гэты выпадак блакіроўкі даказаў важнасць Інтэрнэту і доступу ў Іране, а таксама падкрэсліў рост тэхнічных магчымасцей і маштабаў іранскага рэжыму цэнзуры.


Асноўныя назіранні

 28 снежня 2017 года пратэсты ўспыхнулі ў паўночна-ўсходнім горадзе Мешхед; меншыя пратэсты таксама адбыліся ў суседніх гарадах Нейшабур і Кашмар. Першапачаткова заклікаючы да вырашэння эканамічных праблем, пратэсты з часам ахапілі і сацыяльныя пытанні, такія як карупцыя, прэзідэнцтва Хасана Рухані і ўдзел Ірана ў замежных канфліктах. Некаторыя пратэстоўцы нават наўпрост крытыкавалі Вярхоўнага лідара Алі Хаменеі. На працягу наступных дзён рух распаўсюдзіўся па ўсім Іране, а пратэсты прайшлі амаль у кожнай правінцыі. Пратэсты адбываліся ў многіх невялікіх гарадах і ўключалі шмат іранцаў, якія афіцыйна або раней не былі звязаныя ні з якой арганізаванай апазіцыйнай групай. Акрамя таго, пратэсты штодня праходзілі ў сталіцы Тэгеране да 9 студзеня 2018 года.

У адказ на агульнанацыянальныя дэманстрацыі іранскі ўрад і Корпус вартавых ісламскай рэвалюцыі (IRGC) адказалі сілай — як фізічна, так і віртуальна. Аднак з-за таго, што гэта быў пераважна сельскі рух, сілам IRGC, магчыма, было цяжэй фізічна абмежаваць пратэсты, і іранскі ўрад звярнуўся да блакіровак Інтэрнэту і праграм, каб здушыць рух. Тым не менш, шэраг пратэстоўцаў быў арыштаваны, а ў некаторых гарадах для разгону дэманстрацый выкарыстоўваліся слёзатачывы газ, вадамёты і іншая тактыка.12 Праз тры дні пасля пачатку пратэстаў, 31 снежня, іранскі ўрад заблакіраваў доступ як да Telegram, так і да Instagram — адпаведна, найбольш папулярных у краіне платформ для абмену паведамленнямі і сацыяльных сетак. Дзякуючы Psiphon і іншым тэхналогіям абыходу цэнзуры іранцы змаглі падключацца і падтрымліваць абмен інфармацыяй на гэтых сайтах.


Прычыны пратэстаў





Нягледзячы на пэўны аптымізм, выкліканы змякчэннем эканамічных санкцый, у 2017 годзе іранцы былі перагружаныя эканамічнымі цяжкасцямі. Хоць нафтагазавая прамысловасць Ірана значна вырасла за апошні год — вытворчасць павялічылася на 62%, — эканамічнае палягчэнне не так хутка распаўсюдзілася на іншыя сектары эканомікі, дзе рост склаў толькі каля 3,3%.3 Беспрацоўе вырасла з 12,4% да 12,6% са студзеня па ліпень 2017 года і працягвае трымацца на ўзроўні каля 12%.4

У апытанні іранскіх актывістаў, праведзеным платформай для абмену спасылкамі Balatarin, рэспандэнты адзначылі, што эканамічныя праблемы і карупцыя былі галоўнымі прычынамі пратэстаў. Акрамя таго, рост інфляцыі і кошт жыцця апынуліся найбольш значным прыярытэтам для іранскіх сем'яў, за якім ідуць правы грамадзян. Гэтыя занепакоенасці знайшлі адлюстраванне ў закліках пратэстоўцаў: «Калі крадзяжы зменшацца, нашы праблемы вырашацца!», «Выходзьце, суайчыннікі, крычыце і змагайцеся за свае правы!» і «Моладзь беспрацоўная, [пакуль] мулы сядзяць за сталом!»5. 



На пачатку снежня прэзідэнт Рухані прадставіў сваю версію бюджэту, паабяцаўшы паслабленне эканамічнага ціску, у тым ліку рост занятасці і стрымліванне інфляцыі. Гэты адносна кансерватыўны бюджэт паступіў у Меджліс на зацвярджэнне 14 снежня. На працягу снежня перад пратэстамі ў сетцы Psiphon назіраўся істотны рост выкарыстання сацыяльных сетак іранцамі. 19 снежня выкарыстанне патроілася — з сярэдніх 2 тэрабайт (TB) да 6TB. 30 снежня выкарыстанне зноў патроілася, дасягнуўшы 18TB. Магчыма, гэта нарастанне сведчыла пра надыходзячыя хваляванні, бо ўсё больш іранцаў звярталіся да сацыяльных сетак, каб выказаць сваю незадаволенасць, перш чым у рэшце рэшт выйсці на вуліцы.



 Рэжым цэнзуры ў Іране

Цэнзура анлайн-кантэнту ўнутры Ірана інстытуалізаваная на самых высокіх узроўнях улады. У сакавіку 2012 года Вярхоўны лідар Ірана аятала Алі Хаменеі дазволіў стварэнне Вярхоўнага савета кіберпрасторы (SCC), які складаецца з 17 членаў ад розных дзяржаўных устаноў і яшчэ 10 членаў, прызначаных самім Хаменеі. Ён стаў галоўным органам па рэалізацыі і захаванні палітыкі, звязанай з цэнзурай анлайн-кантэнту ўнутры Ірана.7 Пры яго стварэнні Хаменеі папрасіў тагачаснага прэзідэнта Ахмадзінежада ўзначаліць Савет8, аднак рэформы 2015 года прывялі да перадачы паўнамоцтваў Вярхоўнаму лідару9 і кансалідацыі паўнамоцтваў па прыняцці рашэнняў раней існых Вышэйшага савета па інфарматыцы, Вярхоўнага савета інфармацыі і Вярхоўнага савета нацыянальнай бяспекі па абмене інфармацыяй (AFTA) пад выключнай юрысдыкцыяй SCC.10

Усе іранскія пастаўшчыкі інтэрнэт-паслуг (ISP) дзейнічаюць пад юрысдыкцыяй Арганізацыі рэгулявання радыёсувязі Ірана (CRA), якая адказвае за ліцэнзаванне тэлекамунікацый і забяспечвае выкананне палітыкі цэнзуры, вызначанай Камітэтам па вызначэнні злачыннага кантэнту ў рамках паўнамоцтваў выканаўчай улады. Яна кантралюе рэалізацыю тэхнічнай палітыкі цэнзуры, якая падтрымлівае ініцыятывы SCC. Такія дзеянні ўключаюць:




  • Абмежаванне прапускной здольнасці для прыватных хатніх карыстальнікаў да 128 кілабайт у секунду (kb/s).
  • Перанакіраванне запытаў Domain Name Service (DNS), што прымушае пэўныя запыты DNS вяртаць падробленыя лакальныя IP-адрасы, якія дзейнічаюць як чорныя дзіры для скіду трафіка, прызначанага для заблакіраваных даменаў.
  • Праверка загалоўкаў інтэрнэт-пакетаў і URL на наяўнасць ключавых слоў, якія могуць весці на сайты з кантэнтам, што можа быць прызнаны амаральным або здольным выклікаць палітычныя ці эканамічныя ўзрушэнні, і маніпуляванне такім трафікам.
  • Асабліва ў перыяды палітычных і эканамічных хваляванняў ISP абмяжоўваюць хуткасць (так званы дроталінг), альбо для пэўных сайтаў ці пратаколаў інтэрнэт-сувязі, альбо для ўсяго трафіка.11
  • Падробка ўрадам вэб-сертыфікатаў папулярных сайтаў дзеля ажыццяўлення атак тыпу man-in-the-middle.12
    • Традыцыйныя практыкі цэнзуры ўжо былі ўкаранёныя ва ўсёй іранскай сетцы. Уладальнікі сайтаў абавязаныя рэгістравацца ў Міністэрстве культуры і ісламскай арыентацыі пад пагрозай блакіроўкі.  Уладальнікі сайтаў і прыватныя грамадзяне, якія публікуюць патэнцыйна правакацыйны кантэнт, атрымліваюць афіцыйныя патрабаванні аб яго выдаленні. Корпус вартавых ісламскай рэвалюцыі рэгулярна арыштоўвае адміністратараў каналаў у Telegram, каб прымусіць іх выдаліць кантэнт ці цалкам выдаліць каналы. Навінавым сайтам рассылаюцца папярэджанні аб тым, як яны павінны асвятляць спрэчныя тэмы, такія як Ядзерная здзелка. Усе гэтыя практыкі прыводзяць да значнай самацэнзуры дзеля пазбягання арышту.13 А магчымасці цэнзуры за апошнія гады сталі больш усюдыіснымі, паколькі CRA рэалізавала палітыку па дыверсіфікацыі і пашырэнні тэлекамунікацыйных сетак па ўсім Іране.

    Рэакцыя цэнзараў на пратэсты





    30 снежня міністр інфармацыйных і камунікацыйных тэхналогій Ірана Махамад-Джавад Азары Джахромі апублікаваў у Twitter просьбу аб выдаленні канала @amadnews у Telegram, адрасаваную заснавальніку Telegram Паўлу Дураву. Telegram выканаў патрабаванне, выдаліўшы канал за выкарыстанне гвалтоўнай лексікі. Важна адзначыць, што Twitter — заблакіраваная платформа ў Іране, хоць Джахромі прасіў зрабіць Twitter даступным для ўсіх іранцаў. Для іранскіх чыноўнікаў нярэдка выкарыстоўваць гэтую забароненую платформу сацыяльных сетак, аднак асабліва цікава тое, што ў гэтым выпадку яна была выкарыстана для публічнай перадачы запытаў на выдаленне кантэнту ў папулярнай праграме, за якой урад пільна сачыў, хоць усё яшчэ дазваляў яе працу. Telegram адмовіўся выконваць далейшыя запыты на выдаленне кантэнту, тлумачачы, што каналы насамрэч проста выкарыстоўвалі платформу для мірнага пратэсту. З-за гэтага 31 снежня іранскі ўрад даручыў іранскім ISP заблакіраваць трафік да праграмы і вэб-інтэрфейсу Telegram.14 У той жа дзень быў заблакіраваны і Instagram — папулярная праграма для абмену фота і відэа. Блакіроўка Instagram доўжылася да 6 студзеня, у той час як блакіроўка Telegram — да 13 студзеня.

    У гэты час іранцы працягвалі пратэставаць і атрымліваць доступ да гэтых платформ і іншых рэсурсаў з дапамогай праграмнага забеспячэння для абыходу блакіровак. Пра гэта сведчыць як захаванне, так і нават рост актыўнасці на абедзвюх платформах. Хоць першапачаткова адбылося кароткачасовае падзенне выкарыстання, даныя паказваюць, што колькасць публікацый і праглядаў у Telegram у Іране хутка вярнулася прыкладна да таго ж узроўню, што і да блакіроўкі. У Instagram карыстальнікі масава пераходзілі на персомоўныя навінавыя і медыйныя акаўнты. BBC Persian працягвала заклікаць дасылаць відэа і фатаграфіі пратэстаў праз свой акаўнт у Instagram і канал у Telegram, нягледзячы на тое, што абедзве платформы былі заблакіраваныя ўрадам. Фактычна, колькасць падпісчыкаў BBC Persian у Instagram вырасла прыкладна на 200 000 менш чым за два тыдні; пры гэтым адзін тыдзень Instagram быў заблакіраваны ў Іране. Раней акаўнту спатрэбілася каля дзевяці месяцаў, каб набраць такую ж колькасць падпісчыкаў. Падобная з'ява назіралася і на акаўнтах у Instagram радыё Radio Farda і Voice of America-Persian News Network (VOA-PNN).



    Паводзіны іранскіх карыстальнікаў і аналітыка

    Каманда Psiphon працавала над тым, каб прапанаваць карыстальнікам некалькі спосабаў выкарыстання нашага праграмнага забеспячэння — як для мабільных прылад, так і для настольных камп'ютараў. Існуе тры асноўныя платформы, праз якія можна спампаваць Psiphon: крама Google Play, Apple App Store і праз паштовыя аўтаадказчыкі. 1 студзеня колькасць спампоўванняў дасягнула піку:
     У Psiphon ёсць спецыяльныя паштовыя аўтаадказчыкі для асобных кліентаў. 31 снежня BBC Persian звярнулася ў Instagram і апублікавала папярэджанне для ўсіх персомоўных падпісчыкаў з інструкцыяй, як спампаваць Psiphon праз іх паштовы аўтаадказчык. У той дзень BBC Persian, якая звычайна забяспечвала каля 60 спампоўванняў Psiphon у дзень, забяспечыла 60,695 спампоўванняў Psiphon. Гэта толькі адзін прыклад многіх важных партнёрстваў, неабходных для забеспячэння доступу да Інтэрнэту для людзей па ўсім свеце.

    Google Play паказаў Psiphon як самую спампоўваную праграму ў Іране падчас пратэстаў, прычым інструменты канкурэнтаў то падымаліся, то апускаліся ў рэйтынгах, бо аказваліся неэфектыўнымі для карыстальнікаў. Праграмы для іншых інструментаў абыходу блакіровак, такіх як VPN і Lantern — аднарангавага праграмнага забеспячэння, якое выкарыстоўваецца для абыходу цэнзуры, — падымаліся і падалі ў чартах, калі карыстальнікі выяўлялі, што злучэнні праз гэтыя праграмы былі ненадзейнымі або павольнымі, пра што яны пісалі ў Twitter. Psiphon заставаўся праграмай нумар адзін у Іране ў Google Play больш за два тыдні. У Psiphon назіраўся не толькі стабільны рост карыстальнікаў, але гэты рост быў значна большага маштабу, чым у іншых інструментаў. Аналітыка Tor паказала падобную тэндэнцыю павелічэння выкарыстання з усплёскам падчас пратэстаў. Аднак гэты рост дасягнуў піку крыху менш за 12,500 штодзённых злучэнняў, у той час як сетка Psiphon падтрымлівала 287,925,106 злучэнняў толькі за 2 студзеня.15

    Новыя карыстальнікі не толькі спампоўвалі праграму, але, як паказвае сеткавая аналітыка, актыўна ёй карысталіся. На працягу пратэстаў Psiphon дадаў 22.2 мільёна новых карыстальнікаў у сетку. Перадача даных у перыяд пратэстаў у сваёй найніжэйшай кропцы дасягнула 61 мегабайта (MB) на карыстальніка ў дзень. Экстраннае маштабаванне сеткі дазволіла сетцы Psiphon перадаваць у сярэднім 124MB на карыстальніка ў дзень. Для параўнання: калі б амерыканец, які плаціць $35 у месяц за месячны тарыфны план на 2 гігабайты (GB) праз Verizon, раўнамерна размеркаваў выкарыстанне даных на працягу месяца, ён мог бы выкарыстоўваць максімум 66MB у дзень. Акрамя таго, сярэдні сусветны мабільны тарыфны план складае 4GB у месяц, што адпавядае 133 MB у дзень. За ўвесь перыяд пратэстаў наша сетка перадала 19.54 петабайта (PB), што эквівалентна аб'ёму даных, які Google апрацоўвае па ўсім свеце кожны дзень. 9 студзеня Psiphon зафіксаваў пікавую перадачу даных у 1.445PB, што роўна аб'ёму ўсіх 10 мільярдаў фотаздымкаў на Facebook.



    Увогуле, у адказ на пратэсты і блакіроўкі праз сетку Psiphon быў перададзены каласальны аб'ём даных. Поспех і маштабаванасць сеткі Psiphon у перыяды пікавых блакіровак тлумачацца яе гетэрагеннай інфраструктурай, разнастайнымі партнёрствамі і значнай увагай да інавацыйных даследаванняў і распрацовак. Дзякуючы ўкараненню пратаколаў абыходу цэнзуры, такіх як Refraction Networking і MEEK, сетка Psiphon стала больш надзейнай, устойлівай і павялічыла сваю прапускную здольнасць пры пікавых нагрузках.







    «Новая норма» Psiphon у Іране



    Цяпер Psiphon адаптаваўся да «новай нормы» ў Іране. Часткай гэтай новай нормы з'яўляецца значнае павелічэнне аб'ёму даных, якія перадаюцца праз сетку Psiphon толькі на платформы сацыяльных сетак. Гэта бачна на графіку злева, які паказвае, што ў сярэднім праз сетку Psiphon перадаецца больш за 16TB трафіка сацыяльных сетак. Сюды ўваходзяць такія буйныя платформы, як Facebook, Twitter і Instagram.

    Перавага іранскага сэрвісу абмену відэа Aparat на гэтым графіку, асабліва ў параўнанні з Youtube, можа сведчыць пра будучыя пагрозы свабодзе Інтэрнэту ў Іране. Каб публікаваць на Aparat, карыстальнікам неабходна звязаць свае сапраўдныя асобы з зарэгістраваным акаўнтам. Гэта частка больш маштабнай ініцыятывы іранскага ўрада па стварэнні «халяльнага інтэрнэту», які афіцыйна называецца National Information Network (NIN).

    Гэтая новая норма таксама ўключае патэнцыйныя збоі, як тэхнічныя, так і палітычныя, з якімі сутыкаюцца іранскія карыстальнікі. У першыя дні лютага іранцы зноў выйшлі на вуліцы ў ходзе шэрагу забастовак і пратэстаў супраць шматмесячнай нявыплаты заробкаў працадаўцамі. Гэтыя забастоўкі ахапілі розныя галіны, у тым ліку кіроўцаў аўтобусаў і чыгуначнікаў. Гэтая актыўнасць адбілася на сетцы Psiphon усплёскам колькасці карыстальнікаў 5 лютага — з сярэдніх 3 мільёнаў штодзённых унікальных карыстальнікаў да 4 мільёнаў. У часы палітычных хваляванняў Psiphon стаў асноўным інструментам абыходу цэнзуры для многіх іранцаў.




    Гэта таксама справядліва для збояў тэхнічнага характару. 20 лютага карыстальнікі на Блізкім Усходзе і ў Еўропе страцілі доступ да Telegram. У той дзень у сетцы Psiphon назіраўся значны ўсплёск трафіка з Ірана: было здзейснена больш за 3 мільёны падключэнняў. Падазраючы факт цэнзуры, іранскія карыстальнікі масава звярнуліся да Psiphon, каб праверыць падключэнне да Telegram. Праз Psiphon яны змаглі вызначыць, што гэта была тэхнічная памылка ў сэрвісе Telegram, а не блакіроўка іранскім урадам. Гэтыя інцыдэнты паказваюць, што Psiphon з'яўляецца надзейным інструментам, калі даступнасць Інтэрнэту не гарантаваная.

    Працяг барацьбы вакол Telegram

     Telegram застаецца мішэнню для іранскага рэжыму, і ўрад прыняў меры для поўнай і канчатковай блакіроўкі Telegram. 30 красавіка, пасля таго як выкарыстанне праграмы дзяржаўнымі чыноўнікамі было забаронена, судовая ўлада Ірана выдала судовы загад для ўсіх іранскіх ISP пачаць неадкладную блакіроўку Telegram.16 Іранцаў заклікалі выкарыстоўваць айчынныя праграмы для сувязі, якіх звычайна пазбягаюць, бо шырока вядома, што яны знаходзяцца пад строгім дзяржаўным кантролем і наглядам. 7 мая шэсць юрыстаў падалі петыцыю ў Суд па справах дзяржаўных служачых у Іране з патрабаваннем адмяніць забарону Telegram, што стала беспрэцэдэнтным выкарыстаннем судовых дзеянняў супраць іранскага ўрада.

    26 красавіка з Psiphon звязаліся распрацоўшчыкі TelegramDR з просьбай аб дапамозе ў інтэграцыі і забеспячэнні сеткавага трафіка для праграмы Telegram Digital Resistance. У чаканні даўно анансаванай блакіроўкі Telegram распрацоўшчыкі і члены каманды інфармацыйнага суправаджэння Psiphon прыклалі намаганні, каб паспяхова ўкласціся ў тэрмін да 30 красавіка і прапанаваць грамадзянам Ірана эфектыўны інструмент для бяспечнай сувязі. 1 мая, у якасці прамога адказу на блакіроўку, TelegramDR быў выпушчаны ў Google Play. З моманту рэлізу больш за 700,000 іранцаў разлічваюць на TelegramDR, які генеруе больш за 5TB трафіка ў дзень, што сведчыць пра тое, што ўзмацненне блакіроўкі інтэрнэт-паслуг абавязкова сустрэне інавацыйныя метады абыходу.

    Заключэнне

         Пасля «Зялёнай рэвалюцыі» 2009 года ўзровень пранікнення вэб- і мабільнага інтэрнэту сярод грамадзян Ірана рэзка вырас. Фактычна, ён павялічыўся больш чым удвая. Па стане на 2016 год інтэрнэт-карыстальнікі складаюць больш за палову насельніцтва Ірана; у 2009 годзе гэты паказчык складаў крыху менш за 14%.17 Доступ да Інтэрнэту стаў больш шырокім, а якасць значна палепшылася. Разам з гэтым узрасла залежнасць іранцаў ад інтэрнэт-платформ — для ўсяго, ад фінансавых паслуг да вядзення бізнесу. Акрамя таго, хутка вырас уплыў сацыяльных сетак у краіне. Многія прадпрыемствы і навінавыя арганізацыі разлічваюць на сацыяльныя сеткі для сувязі са сваімі кліентамі. Акрамя таго, сацыяльныя сеткі паступова становяцца пераважным спосабам зносін сярод іранцаў. Гэта назіралася і ў сетцы Psiphon, дзе на сайты сацыяльных сетак было перададзена больш байтаў, чым калі-небудзь раней. Як адзначалася раней, за перыяд ад пачатку да падзей пратэстаў і блакіровак і да канца пратэстаў Psiphon атрымаў 22.2 мільёна новых карыстальнікаў. Гэта прывяло да павелічэння сярэдняй колькасці штодзённых карыстальнікаў на адзін мільён; да блакіроўкі Psiphon у сярэднім абслугоўваў два мільёны карыстальнікаў у дзень у Іране, а цяпер абслугоўвае каля трох мільёнаў карыстальнікаў у дзень.


    Psiphon працягвае працаваць ва ўмовах гэтай новай нормы і павінен быць гатовы да далейшага павелічэння магутнасцей у выпадку новай хвалі блакіровак. Аднак любы інструмент абыходу звязаны са значнымі эксплуатацыйнымі выдаткамі. Каб забяспечыць надзейнае злучэнне для карыстальнікаў у Іране, такім інструментам абыходу, як Psiphon, патрэбна пастаянная падтрымка. Акрамя таго, без доступу да гэтых інструментаў іранцы могуць быць вымушаныя перайсці на айчынныя платформы сацыяльных сетак, якія падтрымліваюцца і кантралююцца ўрадам. Дзеля захавання падтрымкі свабоды Інтэрнэту існыя мадэлі праграм і падтрымкі могуць запатрабаваць перагляду. У ідэале гэта павінна ўключаць больш шырокую падтрымку з боку буйных платформ сацыяльных сетак, паколькі іх кантэнт дастаўляецца значна меншымі арганізацыямі з меншым фінансаваннем. Акрамя таго, неабходныя дадатковыя інвестыцыі ў тэхналогіі, здольныя дастаўляць кантэнт, пашыраць спектр паслуг, забяспечваць павелічэнне магутнасцей і адаптацыю. Паколькі іранскі ўрад выдзяляе рэсурсы на развіццё сваёй NIN, супольнасці, якая змагаецца за свабоду Інтэрнэту, спатрэбіцца пастаянна ўдасканальваць і нарошчваць свае магчымасці.
    --
    Аўтары: Ariel Leuthard і Jacob Klein

    1 «У Іране арыштавана больш студэнтаў, пакуль пратэсты працягваюцца», Radio Farda, 2 студзеня 2018 г.
    2 Associated Press, «Прынамсі 9 забітых у Іране за ноч у сутыкненнях пратэстоўцаў і сіл бяспекі», атрымана з Politico, 2 студзеня 2018 г.
    3 «Эканамічныя перспектывы Ірана», The World Bank, 11 кастрычніка 2017 г.
    4 «Эканамічныя перспектывы Ірана», The World Bank, 11 кастрычніка 2017 г. 
    5 Saidi, Mike, «Іранскія антыўрадавыя пратэсты і хібы бяспекі: набор даных», Critical Threats Project, American Enterprise Institute, 12 студзеня 2018 г.
    6 «Рухані прадставіў кансерватыўны бюджэт Ірана на 2018 год на фоне напружанасці з US, якая азмрочвае эканоміку», Reuters, 10 снежня 2017 г.
    7 «Профіль краіны: Іран», Freedom on the Net 2017, Freedom House, 2017.
    8 «Вярхоўны лідар Ірана заклікае да стварэння новага камітэта па наглядзе за інтэрнэтам», Los Angeles Times, 7 сакавіка 2012 г.
    9 «Хаменеі кансалідуе ўладу над інтэрнэт-палітыкай у падкантрольным яму савеце прыхільнікаў жорсткай лініі», Center for Human Rights in Iran, 14 верасня 2015 г.
    https://www.iranhumanrights.org/2015/09/khamenei-internet-policy-iran/
    10  «Профіль краіны: Іран», Freedom on the Net 2017, Freedom House, 2017.
    11 Пра гэта паведамлялася адносна злучэнняў са службамі Google, такімі як Gmail, а таксама трафіка праз пэўныя пратаколы, уключаючы тунэлі HTTPS, SSH і VPN.
    12 Simurgh Aryan, Homa Aryan, and J. Alex Halderman, «Цэнзура ў Інтэрнэце ў Іране: першы погляд»,, прадстаўлена ў межах 3rd USENIX Workshop on Free and Open Communications on the Internet, 2013 г.
    13 «Профіль краіны: Іран», Freedom on the Net 2017, Freedom House, 2017.
    14 Durov, Pavel, Публікацыя ў Telegram, 31 снежня 2017 г.
    15 «Карыстальнікі з Ірана з простым падключэннем», Tor Project, дата звароту: люты 2018 г. 
    16 Parisa Hafezi, «Судовая ўлада Ірана забараняе выкарыстанне праграмы абмену паведамленнямі Telegram: дзяржаўнае TV», Reuters, 30 красавіка 2018 г.
    17 The World Bank, «Набор даных паказчыкаў сусветнага развіцця: Іран», дата звароту: сакавік 2018 г. 


    ДаследаванніІранPsiphon VPN

    Чытайце далей