Trạng thái bình thường mới đối với người dân Iran: Phản ứng trên quy mô toàn dân trước sự gián đoạn thông tin liên lạc cấp nhà nước

“Bình thường mới” của Psiphon ở Iran



Psiphon hiện đã thích nghi với trạng thái “bình thường mới” ở Iran. Một phần của trạng thái bình thường mới này là sự gia tăng đáng kể về lượng dữ liệu được truyền qua mạng lưới của Psiphon chỉ riêng tới các nền tảng mạng xã hội. Điều này có thể thấy trong biểu đồ bên trái, cho thấy rằng trung bình có hơn 16TB lưu lượng mạng xã hội đang được truyền qua mạng lưới Psiphon. Con số này bao gồm các nền tảng lớn như Facebook, Twitter và Instagram.

Sự hiện diện vượt trội của dịch vụ chia sẻ video Aparat của Iran trên biểu đồ này, đặc biệt là so với Youtube, có thể là dấu hiệu cho thấy các mối đe dọa đối với quyền tự do internet ở Iran trong tương lai. Để đăng bài trên Aparat, người dùng cần liên kết danh tính thực của họ với một tài khoản đã đăng ký. Đây là một phần trong sáng kiến lớn hơn của chính phủ Iran nhằm tạo ra một "mạng halal", được gọi chính thức là Mạng Thông tin Quốc gia (NIN).

Trạng thái bình thường mới này cũng bao gồm các gián đoạn tiềm ẩn, cả về mặt kỹ thuật lẫn chính trị, mà người dùng Iran phải đối mặt. Trong vài ngày đầu tiên của tháng 2, người dân Iran lại xuống đường trong một loạt các cuộc đình công và biểu tình phản đối việc người sử dụng lao động nợ lương nhiều tháng. Các cuộc đình công này diễn ra ở nhiều ngành nghề khác nhau, bao gồm cả tài xế xe buýt và công nhân đường sắt. Hoạt động này đã được phản ánh trên mạng lưới của Psiphon với sự gia tăng đột biến người dùng vào ngày 5 tháng 2, từ mức trung bình 3 triệu người dùng duy nhất hàng ngày lên 4 triệu. Trong những thời điểm bất ổn chính trị, Psiphon đã trở thành công cụ vượt kiểm duyệt hàng đầu của nhiều người Iran.

Điều này cũng đúng đối với các sự cố gián đoạn mang tính kỹ thuật. Vào ngày 20 tháng 2, người dùng ở Trung Đông và Châu Âu đã không thể truy cập Telegram. Vào ngày hôm đó, mạng Psiphon đã chứng kiến lượng lưu lượng truy cập từ Iran tăng vọt đáng kể, với hơn 3 triệu kết nối được thực hiện. Nghi ngờ đây là một sự kiện kiểm duyệt, người dùng Iran đã ồ ạt dùng Psiphon để kiểm tra kết nối với Telegram. Thông qua Psiphon, họ có thể xác định rằng đó là lỗi kỹ thuật trong dịch vụ của Telegram chứ không phải là hành động chặn của chính phủ Iran. Những sự cố này cho thấy Psiphon là một công cụ đáng tin cậy khi khả năng tiếp cận internet không được đảm bảo.

Cuộc chiến liên tục xoay quanh Telegram

Telegram tiếp tục là mục tiêu của chính quyền Iran và chính phủ đã chuyển sang việc chặn vĩnh viễn Telegram. Vào ngày 30 tháng 4, sau khi việc sử dụng ứng dụng này của các quan chức chính phủ bị cấm, cơ quan tư pháp Iran đã ban hành lệnh của tòa án yêu cầu tất cả các ISP của Iran bắt đầu chặn Telegram, có hiệu lực ngay lập tức.¹⁶ Người dân Iran được khuyến khích sử dụng các ứng dụng liên lạc trong nước, những ứng dụng thường bị tránh dùng vì ai cũng biết chúng chịu sự kiểm soát và giám sát chặt chẽ của chính phủ. Vào ngày 7 tháng 5, sáu luật sư đã đệ đơn kiến nghị lên Tòa án dành cho Công chức ở Iran để yêu cầu chấm dứt lệnh cấm đối với Telegram trong một động thái pháp lý chưa từng có tiền lệ chống lại chính phủ Iran.

Vào ngày 26 tháng 4, Psiphon đã được các nhà phát triển của TelegramDR liên hệ với yêu cầu hỗ trợ tích hợp và cung cấp lưu lượng mạng cho ứng dụng Telegram Digital Resistance. Để đón đầu việc Telegram bị chặn như đã đe dọa từ lâu, các nhà phát triển và thành viên nhóm tiếp cận cộng đồng của Psiphon đã nỗ lực làm việc để kịp thời hạn ngày 30 tháng 4 và cung cấp cho công dân Iran một công cụ hiệu quả nhằm liên lạc an toàn. Vào ngày 1 tháng 5, nhằm đáp trả trực tiếp sự kiện chặn truy cập, TelegramDR đã được phát hành trên Google Play. Kể từ khi phát hành, hơn 700.000 người dân Iran đã tin dùng TelegramDR, tạo ra hơn 5TB lưu lượng truy cập mỗi ngày, cho thấy rằng việc siết chặt ngăn chặn dịch vụ internet chắc chắn sẽ vấp phải các kỹ thuật vượt kiểm duyệt đầy sáng tạo.

Kết luận

Kể từ cuộc Cách mạng Xanh năm 2009, tỷ lệ thâm nhập web và thiết bị di động trực tuyến của công dân Iran đã tăng lên đáng kể. Trên thực tế, con số này đã tăng hơn gấp đôi. Tính đến năm 2016, người dùng internet chiếm hơn một nửa dân số Iran; vào năm 2009, con số này chỉ dưới 14%.¹⁷ Việc tiếp cận internet đã trở nên phổ biến hơn và chất lượng đã được cải thiện rất nhiều. Đi kèm với đó là sự phụ thuộc ngày càng lớn của người dân Iran vào các nền tảng dựa trên internet, cho mọi thứ từ dịch vụ tài chính đến hoạt động kinh doanh. Thêm vào đó, tầm ảnh hưởng của mạng xã hội ở nước này cũng phát triển nhanh chóng. Nhiều doanh nghiệp và tổ chức tin tức dựa vào mạng xã hội để kết nối với khách hàng của họ. Ngoài ra, mạng xã hội đang dần trở thành phương thức liên lạc ưa thích của người dân Iran. Điều này đã được ghi nhận trên mạng lưới Psiphon với số byte được truyền tới các trang mạng xã hội nhiều hơn bao giờ hết. Như đã nêu trước đây, từ giai đoạn trước khi diễn ra các cuộc biểu tình và sự kiện chặn cho đến khi các cuộc biểu tình kết thúc, Psiphon đã có thêm 22,2 triệu người dùng mới. Điều này đã dẫn đến sự gia tăng một triệu người dùng trung bình hàng ngày; trước khi bị chặn, Psiphon trung bình hỗ trợ hai triệu người dùng mỗi ngày ở Iran và hiện hỗ trợ khoảng ba triệu người dùng mỗi ngày.


Psiphon tiếp tục hoạt động ở trạng thái bình thường mới này và phải chuẩn bị sẵn sàng để tăng thêm công suất trong trường hợp xảy ra một sự kiện chặn khác. Tuy nhiên, có những chi phí vận hành đáng kể đối với bất kỳ công cụ vượt kiểm duyệt nào. Để cung cấp kết nối đáng tin cậy cho người dùng ở Iran, các công cụ vượt kiểm duyệt, như Psiphon, cần có sự hỗ trợ liên tục. Ngoài ra, nếu không có quyền tiếp cận các công cụ này, người dân Iran có thể bị buộc phải chuyển sang các nền tảng mạng xã hội nội địa do chính phủ hỗ trợ và kiểm soát. Nhằm duy trì sự hỗ trợ cho quyền tự do internet, các mô hình chương trình và sự hỗ trợ hiện tại có thể cần phải được tái cấu trúc. Lý tưởng nhất là điều này nên bao gồm sự hỗ trợ rộng rãi hơn từ các nền tảng mạng xã hội lớn vì nội dung của họ đang được truyền tải bởi các tổ chức nhỏ hơn nhiều và có ít ngân sách hơn. Ngoài ra, việc đầu tư nhiều hơn vào các công nghệ có thể phân phối nội dung, mở rộng phạm vi dịch vụ, cung cấp công suất gia tăng và khả năng thích ứng sẽ là rất cần thiết. Khi chính phủ Iran dành nguồn lực cho sự phát triển của NIN, cộng đồng tự do internet sẽ cần phải liên tục cải tiến và xây dựng năng lực của mình.
--
Bởi: Ariel Leuthard và Jacob Klein