Gaaffii fi Deebii Cybernews, Psiphon: “addunyaan caalaa fi caalaa dhimma iccitii dhuunfaatiif dammaqaa jirti”

Irra caalaan keenya eegumsa VPN cimaa qabaachuun barbaachisaa ta'uu isaa ni hubanna. Garuu rakkooleen uumamaa aplikeeshiniiwwan VPN baramaa waliin jiran maali, akkasumas akkamitti furamuu danda'u?

VPN isa hunda caalu filachuun yeroo baay'ee amaloota isaa irratti kan hundaa'u ta'us, rakkoon aplikeeshiniiwwan VPN ammayyaa baay'ee naannoowwan Intarneetii muraasa keessatti eegumsa icciitii daangaa-hanga-daangaatti hojiirra oolee jiru caccabsuun tiraafikii salphaatti beekamuu danda'u waliin kan walqabatudha. Garuu kana irratti maaltu godhamuu danda'a?

Dhimma kana irratti mari'achuuf, Alexis Gantous, miseensa garee Misooma Daldalaa fi Hojiiwwanii kan Psiphon Inc, dhaabbata meeshaalee Windows fi mobaayilaatiif tajaajila Intarneetii dhiibbaa hin qabne dhiyeessuu irratti hojjetu bira geenyee jirra.

Yaadni Psiphon uumuu akkamitti madda'e?

Psiphon pirojektii qorannoo Citizen Lab kan Yuunivarsiitii Toronto keessaa kan hundeeffame yoo ta'u, hundeessaa fi CEO Michael Hull sirna peer-to-peer isa jalqabaa fudhatee itti fufuun fooyyessuudhaan fedhii namoota miliyoonaan lakkaa'amanii addunyaa guutuurra jiran kanneen toora interneetii irratti odeeffannoo argachuu keessatti daangaan isaan mudatu guutuuf carraa arge.

Sirna gufuuwwan bira darbuu keessan nu beeksisuu dandeessuu?

Rakkoolee guguddoo aplikeeshiniiwwan VPN baramaa keessaa tokko tiraafikiin, yeroo inni eegumsa icciitii qabaatuttillee, naannoowwan Intarneetii DPI fi calaltuu cimaa tiraafikii Intarneetii raawwatan keessatti salphaatti kan beekamuu fi jeeqamuu danda'u ta'uu isaati. Pirootokoolonni qaro-duraa Psiphon haala kalaqaa qabuun tiraafikii dhoksuuf fi fayyadamtoota keenya qabiyyee isaan toora irratti barbaadan waliin walqunnamsiisuuf daandiiwwan hedduu dhiyeessu. Kunis, gidduugala tajaajilaa keenya bal'aa biyyoota 20 ol addunyaa guutuu keessatti argaman waliin yeroo walitti dhufe, Psiphon humna bira darbuu cimaa kan gidduu-lixumsaa caalaatti amansiisaa ta'een dura dhaabbachuu danda'u akka qabaatu taasisa; kunis yeroo cufamuu cimaan mudatutti lammiileen addunyaa guutuu miliyoonaan lakkaa'aman gara Psiphon deebi'uun mirkanaa'eera.

Waa'ee mul'ata Psiphon caalaatti nuuf himaa.

Fayyadamaan kamiyyuu koodii keenya ilaaluu fi tajaajila nuti akka kenninu dubbannu dhiyeessaa jiraachuu keenya mirkaneeffachuu danda'uu qaba. Psiphon keessatti, dandeettii keenya hundaatiin iccitiifi nageenyi fayyadamtoota keenyaa akka eegamu mirkaneessuuf kutannoo qabna. Tajaajila keenya fayyadamuuf fayyadamtoonni herrega akka banan ykn odeeffannoo eenyummaa namaa adda baasu kamiyyuu akka kennan hin gaafannu. Koodiin keenya hundi madda banaadha, waggoota darban keessattis gamaaggama qaama sadaffaa koodii keenyaa hedduu, qorannoo cabsuuf yaaluu dabalatee, biloogii keenya irratti maxxansineerra.

Taateewwan addunyaa dhiheenya kana ta'an akkaataan hawaasni nageenya saayibarii itti hubatu jijjiiraniiru jettanii yaadduu?

Eeyyee nan yaada, namoota dhimma nageenya saayibariitiif haaraa ta'aniif odeeffannoo burjaajeessaa baay'eetu jira. Garuu waggoota muraasa darban keessatti baay'ina daataa seeraan ala saaxilamuu fi saamamuutiin, gabaasota gareewwan qindaa'anii saamuudhaan dabalaa jiraniin, kkf waliin, sekteroonni mootummaa fi dhuunfaa xiyyeeffannoo balaawwanii fi saaxilamummaa nageenya saayibarii irratti qaban dabalaa jiru.

Amaloota Intarneetii keessaa icciitiifi nageenya dijiitaalaa nama tokkoo kan miidhan isa kamtu isa hamaa dha jettee yaadda?

Nageenyi jecha icciitii ykn hanqinni isaa lakkoofsa tokkodha, herregoonni barbaachisoon keessumattuu odeeffannoo dhuunfaa ykn baankii qaban yeroo hunda jechoota icciitii ciccimoo fi bakka danda'ametti mirkaneessa sadarkaa hedduutiin eegamuu qabu.

Walqunnamtii wifi uummataa irratti walqunnamtii Intarneetii ofii eeguun yeroo hunda mata-duree guddaadha, akkasumas fayyadama Psiphon ykn VPN walqunnamtii keessan eegu fayyadamuun baay'ee gargaaraa ta'uu danda'a. Dhumarratti, ergaawwan/iimeelota hin beekamne ykn hin eegamne kanneen geessituu akka cuqaastan ykn jecha icciitii/odeeffannoo akka galchitan isin gaafatan irraa of eeggadhaa. Gosti gowwoomsaa akkasii dabalaa kan jiru yoo ta'u, waan isin eegdaniin ol dhokataa ta'uu danda'a.

Kana mannaa, fayyadamtoonni Intarneetii barsiifata ykn meeshaalee gaarii akkamii fudhachuu qabu?

Bulchitoonni jecha icciitii jechoota icciitii ciccimoo fi walxaxoo hedduu yaadachuu irraa isin oolchuuf meeshaa gaarii ta'uu danda'u, baay'een isaanii fayyadama dhuunfaatiif bilisa yoo ta'an, wantoota hundaaf jecha icciitii walfakkaataa akka hin fayyadamne mirkaneessu. Akkasumas yeroo baay'ee aplikeeshiniiwwan akka Authy ykn Google Authenticator faana mirkaneessa sadarkaa hedduu mirkaneessu, kunis toora irratti of eeguuf tarkaanfii gaarii biraa ta'uu danda'a.

Fagoodhaa hojjechuun baramaa ta'aa yeroo dhufetti, dhaabbileen sarara isaanii eegsisuuf tarkaanfiiwwan nageenyaa akkamii irratti invastii gochuu qabu?

Akkuma duraan eerame, jechoonni icciitiifi MFA fayyadama dhuunfaatiif barbaachisoodha, garuu daldalaaf caalaatti barbaachisuu qabu, gowwoomsawwan fishiingii hedduun hojjettootaa fi hojjettoota kaffaltii mindaa dhaabbilee xixiqqoo irratti xiyyeeffatu.

Hojjettoonni tajaajila VPN beekamaa kan qajeeltoowwanii fi tooftaalee misooma madda banaa maxxansuu fi hordofu akka qabaatan mirkaneessaa. Kun hojjettoonni tajaajiloota hojiidhaaf barbaachisoo ta'an akka argatan kan mirkaneessu yoo ta'u, odeeffannoo fi daataa dhaabbatichaa eeguufis ni gargaara.

Gara fuulduraa Intarneetii irratti tilmaama qabduu? Waggoota muraasa dhufan keessatti fooyya'iinsa akkamii arguuf abdatu?

Addunyaan baay'een dhimma icciitii irratti caalaatti kan dammaqu fakkaata. GDPR fi qajeelfamoota Yuurooppi kanneen icciitiifi daataa fayyadamaa heyyama irratti hundaa'ee qabuu ilaallatan hordofuun seerotni dabalataa ni ba'u jedheen tilmaama.

Gara fuulduraatti Psiphon maaltu isa eeggata?

Psiphon keessatti, tekinoolojii keenya yeroo hunda fooyyessaa fi qulqulleessaa jirra, pirojektoota nama hawwatan hojii irra jiran qabna, isaan keessaa tajaajila haaraa MalAware jedhamu kan yeroo aplikeeshinii Psiphon tiin gara sarara keenyaatti qabatan meeshaa keessan irraa walqunnamsiisa malware/adware kamiyyuu ofumaan to'atu fi yoo meeshaan keessan miidhame kan isin beeksisudha.