UnlockedPsiphon блогу

Иран эли үчүн жаңы норма: Мамлекеттик деңгээлдеги байланышты үзгүлтүккө учуратууга калктын масштабдуу жообу

2018-15-05 - 14 мүнөттүк окуу

Жаңыртылган: 2021-26-09

2017-жылдын декабрь – 2018-жылдын январь айларында бүткүл Иран боюнча өлкөдө өзгөрүүлөрдү талап кылган нааразылык акциялары тутанган. «Жашыл революция» деп аталган 2009-жылдагы нааразылык акцияларынан айырмаланып, бул жарандык толкундоолорго мурда эч кандай саясий оппозициялык кыймылга кошулбаган көптөгөн ирандыктар катышкан. Буга жооп катары Иран өкмөтү өлкөдө Telegram жана Instagram'ды бөгөттөгөн. Бул колдонмолорго кирүү жана цензураны айланып өтүү үчүн ирандык колдонуучулар Psiphon сыяктуу куралдарга агылган. Бул нааразылык акцияларын жана колдонуучулардын андан улам кескин көбөйүшүн ачыктап берүү максатында, Psiphon нааразылыктарга чейинки, учурундагы жана андан кийинки тармактык маалыматтарды чогултуп, талдап чыкты. Интернетке туташуу жана эркиндик бүтүндөй Иран коомуна кандай таасир этерин тереңирээк изилдөө үчүн бул маалыматтар Ирандагы саясий, социалдык жана экономикалык кырдаалды түшүнүү менен айкалыштырылды. Жыйынтыгында, бул бөгөттөө окуясы Иранда Интернеттин жана ага жеткиликтүүлүктүн маанилүүлүгүн далилдеп, ошондой эле Иран цензура режиминин өсүп жаткан техникалык мүмкүнчүлүктөрүн жана масштабын көрсөттү.


Негизги байкоолор

 2017-жылдын 28-декабрында өлкөнүн түндүк-чыгышындагы Мешхед шаарында нааразылык акциялары тутанып, чакан митингдер коңшу Нишапур жана Кашмар шаарларында да өттү. Башында экономикалык кыйынчылыктарды чечүүнү талап кылган нааразылыктар кийин коррупция, Хасан Руханинин президенттиги жана Ирандын тышкы жаңжалдарга катышуусу сыяктуу социалдык маселелерди да камтый баштаган. Айрым нааразылык катышуучулары Жогорку лидер Али Хаменеини түздөн-түз сынга алышкан. Кийинки күндөрү бул кыймыл бүткүл Иранга жайылып, дээрлик ар бир провинцияда нааразылык акциялары өттү. Нааразылыктар көптөгөн чакан шаарларда орун алып, аларга мурда же расмий түрдө эч бир уюшкан оппозициялык топко тиешеси болбогон көптөгөн ирандыктар катышкан. Мындан тышкары, борбор калаа Тегеранда нааразылык акциялары 2018-жылдын 9-январына чейин күн сайын өтүп турду.

Бүткүл өлкө боюнча өткөн демонстрацияларга жооп катары Иран өкмөтү жана Ислам революциясынын сакчылар корпусу (ИРСК) физикалык жактан да, виртуалдык жактан да күч колдонгон. Бирок, бул негизинен айылдык кыймыл болгондуктан, ИРСК күчтөрүнө нааразылыктарды физикалык жактан чектөө кыйыныраак болушу мүмкүн эле, ошондуктан Иран өкмөтү кыймылды басуу үчүн Интернетти жана колдонмолорду бөгөттөөгө өттү. Ошентсе да бир катар нааразылык катышуучулары камакка алынып, айрым шаарларда демонстрацияларды таратуу үчүн көздөн жаш агызуучу газ, суу аткычтар жана башка тактикалар колдонулган.12 Нааразылык акциялары башталгандан үч күн өткөндөн кийин, 31-декабрда, Иран өкмөтү өлкөдөгү эң популярдуу мессенжер болгон Telegram'га жана эң популярдуу социалдык тармак болгон Instagram'га кирүүнү бөгөттөдү. Psiphon жана башка цензураны айланып өтүү технологияларынын жардамы менен ирандыктар бул сайттар аркылуу байланышып, маалымат алмашууну уланта алышты.


Нааразылыктардын себептери





Экономикалык санкциялардын жеңилдетилишинен улам келип чыккан айрым оптимизмге карабастан, 2017-жылы ирандыктар экономикалык кыйынчылыктардын оор жүгүн тартышкан. Ирандын мунай жана газ тармагы акыркы жылдары бир топ өсүп, өндүрүш 62% га жогорулаганы менен, экономикалык жеңилдик экономиканын башка тармактарына тез жайылган жок, ал тармактарда болжол менен 3,3% гана өсүш байкалган.3 Жумушсуздук 2017-жылдын январынан июлуна чейин 12,4% дан 12,6% га чейин өсүп, 12% деңгээлинде сакталып турду.4

Шилтеме бөлүшүүчү Balatarin платформасы тарабынан ирандык активисттердин арасында жүргүзүлгөн сурамжылоодо респонденттер нааразылыктардын негизги себептери катары экономикалык маселелер менен коррупцияны көрсөтүшкөн. Мындан тышкары, инфляциянын өсүшү жана жашоо наркынын кымбатташы ирандык үй-бүлөлөр үчүн эң маанилүү артыкчылык болуп чыкты, андан кийин жарандардын укуктары турду. Бул көйгөйлөр нааразылык катышуучуларынын ураандарында чагылдырылды: «Эгерде уурдоо азайса, биздин көйгөйлөрүбүз чечилет!», «Чыккыла, мекендештер, өз укугуңар үчүн кыйкыргыла!», жана «Жаштар жумушсуз жүрөт, молдолор болсо стол артында отурат!»5. 



Декабрдын башында президент Рухани бюджеттин өз версиясын сунуштап, жумушсуздуктун жана инфляциянын өсүшүн камтыган экономикалык басымдарды жеңилдетүүнү убада кылган. Бул салыштырмалуу консервативдүү бюджет 14-декабрда бекитүү үчүн Межлиске жөнөтүлгөн. Декабрь айында нааразылыктарга чейин Psiphon тармагында ирандыктардын социалдык тармактарды колдонуусу олуттуу өскөнү байкалган. 19-декабрда колдонуу көлөмү орточо эсеп менен 2 терабайттан (TB) 6TB га чейин үч эсе өскөн. 30-декабрда колдонуу дагы үч эсе өсүп, 18TB га жеткен. Бул өсүш алдыдагы толкундоолордун белгиси болушу мүмкүн, анткени көчөгө чыгаардан мурун көбүрөөк ирандыктар нааразылыгын билдирүү үчүн социалдык медиага кайрылышкан.



 Ирандагы цензура режими

Ирандын ичинде онлайн контентти цензуралоо мамлекеттик бийликтин эң жогорку деңгээлдеринде институциялаштырылган. 2012-жылдын мартында Ирандын Жогорку лидери, аятолла Али Хаменеи Кибермейкиндик боюнча жогорку кеңешти (SCC) түзүүгө уруксат берген, ал ар кандай мамлекеттик мекемелердин 17 мүчөсүнөн жана Хаменеи өзү дайындаган кошумча 10 мүчөдөн турат. Ал Иран ичинде онлайн контентти цензуралоого байланышкан саясатты ишке ашыруу жана сактоо боюнча борбордук агенттикке айланган.7 Түзүлгөн учурда Хаменеи ал кездеги президент Ахмадинежаддан Кеңешке төрагалык кылууну суранган8, бирок 2015-жылдагы реформалар ыйгарым укуктарды Жогорку лидерге өткөрүп берүүгө9 жана буга чейин болгон Информатика боюнча жогорку кеңештин, Маалымат боюнча жогорку кеңештин жана Маалымат алмашуу боюнча жогорку улуттук коопсуздук кеңешинин (AFTA) чечим кабыл алуу ыйгарым укуктарын бир гана SCC карамагына бириктирүүгө алып келген.10

Ирандын бардык интернет-провайдерлери (ISP) телекоммуникацияларды лицензиялоого жооптуу жана аткаруу бийлигинин алдындагы Чектен чыккан контентти аныктоо боюнча комитет тарабынан белгиленген цензура саясатын ишке ашыруучу Ирандын Байланышты жөнгө салуу агенттигинин (CRA) карамагында иштейт. Ал SCC демилгелерин колдогон техникалык цензура саясатынын ишке ашырылышын көзөмөлдөйт. Мындай аракеттерге төмөнкүлөр кирет:




  • Жеке үй колдонуучуларынын өткөрүү жөндөмдүүлүгүн секундасына 128 килобайтка (kb/s) чейин чектөө.
  • Домендик аталыштар кызматынын (DNS) сурамдарын башка жакка багыттоо, бул айрым DNS сурамдарынын бөгөттөлгөн домендерге багытталган трафикти жутуп алуучу "кара тешиктер" катары кызмат кылган жалган жергиликтүү IP даректер менен жооп беришине алып келет.
  • Адеп-ахлаксыз деп табылышы мүмкүн болгон же саясий же экономикалык башаламандыкка алып келиши мүмкүн болгон контенти бар сайттарга алып баруучу ачкыч сөздөр үчүн интернет-пакеттеринин баш сыпаттарын жана URL'дерди текшерүү, ошондой эле мындай трафикти манипуляциялоо.
  • Өзгөчө саясий жана экономикалык толкундоолор мезгилинде ISP'лер ылдамдыкты (башкача айтканда, дросселдөө/throttle) белгилүү бир сайттарга, интернет байланыш протоколдоруна же бүтүндөй трафикке карата чектейт.11
  • «Ортодогу адам» (man-in-the-middle) чабуулдарын жүргүзүү үчүн өкмөт тарабынан популярдуу сайттардын веб-сертификаттарын жасалмалоо.12
    • Салттуу цензура тажрыйбалары Иран тармагында мурдатан эле орнотулган. Вебсайт ээлери Маданият жана ислам багыты министрлигинен каттоодон өтүшү керек, антпесе бөгөттөлүп калуу коркунучу бар.  Козутуучу контент жарыялаган вебсайт ээлери жана жеке жарандар өчүрүү боюнча расмий талаптарды алышат. Ирандын Революциялык сакчылар корпусу Telegram каналдарынын администраторлорун контентти өчүрүүгө же каналдарды толугу менен жок кылууга мажбурлоо үчүн аларды үзгүлтүксүз камакка алат. Жаңылыктар сайттарына Ядролук келишим сыяктуу талаштуу темаларды кантип чагылдыруу керектиги боюнча эскертүүлөр жөнөтүлөт. Бул аракеттердин баары камакка алынбоо үчүн олуттуу өзүн-өзү цензуралоого алып келет.13 Ал эми акыркы жылдары CRA бүткүл Иран боюнча телекоммуникация тармактарын диверсификациялоо жана кеңейтүү боюнча саясаттарды ишке ашыргандыктан, цензуралык мүмкүнчүлүктөр дагы да күчөдү.

    Цензорлордун нааразылыктарга карата реакциясы





    30-декабрда Ирандын маалымат жана коммуникация технологиялары министри Мохаммад-Жавад Азари Жахроми Telegram'дын негиздөөчүсү Павел Дуровго твит аркылуу @amadnews Telegram каналын өчүрүү өтүнүчүн жөнөткөн. Telegram зордук-зомбулук сөздөрүн колдонгону үчүн каналды өчүрүп, талапты аткарган. Белгилей кетсек, Twitter Иранда бөгөттөлгөн платформа болуп саналат, бирок Жахроми Twitter'ди бардык ирандыктарга жеткиликтүү кылууну суранган. Ирандык аткаминерлердин бул тыюу салынган социалдык медиа платформасын колдонуусу сейрек көрүнүш эмес, бирок бул учурда ал өкмөт тарабынан катуу көзөмөлдөнгөн, бирок дагы деле уруксат берилген популярдуу колдонмодогу контентти өчүрүү өтүнүчүн ачык билдирүү үчүн колдонулганы өзгөчө кызыктуу. Telegram контентти өчүрүү боюнча кийинки талаптарды аткаруудан баш тартып, бул каналдар платформаны тынчтык нааразылыгы үчүн гана колдонуп жатышканын түшүндүргөн. Ушундан улам, Иран өкмөтү 31-декабрда ирандык ISP'лерге Telegram колдонмосуна жана веб-интерфейсине трафикти бөгөттөөнү тапшырган.14 Ошол эле күнү популярдуу сүрөт жана видео бөлүшүүчү Instagram колдонмосу да бөгөттөлгөн. Instagram'ды бөгөттөө 6-январга чейин, ал эми Telegram'ды бөгөттөө 13-январга чейин созулган.

    Бул убакыт аралыгында ирандыктар нааразылык акцияларын улантып, цензураны айланып өтүү программалары аркылуу ушул жана башка платформаларга кирүүнү улантышты. Буга эки платформада тең жигердүүлүктүн уланышы, ал тургай өсүшү далил боло алат. Башында колдонуу бир аз төмөндөгөнү менен, маалыматтар Ирандагы Telegram'да посттордун жана көрүүлөрдүн саны бөгөттөөгө чейинки деңгээлге тез эле кайтып келгенин көрсөтүп турат. Instagram'да колдонуучулар перс тилиндеги жаңылык жана медиа аккаунттарга агылышкан. BBC Persian өзүнүн Instagram аккаунту жана Telegram каналы аркылуу нааразылык акцияларынын видеолору менен сүрөттөрүн жөнөтүүнү суранууну улантты, эки платформа тең өкмөт тарабынан бөгөттөлгөнүнө карабастан. Чындыгында, BBC Persian'дын Instagram жазылуучуларынын саны эки жумага жетпеген убакытта болжол менен 200 000ге өскөн; анын бир жумасында Иранда Instagram бөгөттөлүп турган. Буга чейин ошончо сандагы жазылуучу топтоо үчүн аккаунтка тогуз айга жакын убакыт кеткен эле. Ушундай эле көрүнүш «Радио Фарда» жана «Америка үнү – Перс жаңылыктар тармагынын» (VOA-PNN) Instagram аккаунттарында да орун алган.



    Ирандык колдонуучулардын аракети жана аналитика

    Psiphon колдонуучуларга мобилдик же рабочий компьютерде болобу, биздин программалык камсыздоону колдонуунун бир нече жолун сунуштоо үчүн иштеп келген. Psiphon'ду жүктөп алуунун үч негизги платформасы бар: Google Play дүкөнү, Apple App Store жана электрондук почтанын автожооп бергичтери. 1-январда жүктөлүп алуулардын саны туу чокусуна жеткен:
     Psiphon айрым кардарлар үчүн атайын электрондук почта автожооп бергичтерине ээ. 31-декабрда BBC Persian Instagram'га чыгып, бардык перс тилдүү жазылуучуларына эскертүү жарыялап, алардын электрондук почта автожооп бергичи аркылуу Psiphon'ду кантип жүктөп алуу боюнча көрсөтмө берген. Ошол күнү, адатта күнүнө 60тай Psiphon жүктөлүшүнө себепчи болгон BBC Persian, 60 695 Psiphon жүктөлүшүнө себепкер болгон. Бул дүйнө жүзүндөгү адамдарга интернетке кирүү мүмкүнчүлүгүн камсыз кылуу үчүн талап кылынган көптөгөн маанилүү өнөктөштүктөрдүн бир гана мисалы.

    Google Play нааразылык маалында Иранда Psiphon эң көп жүктөлүп алынган колдонмо болгонун көрсөттү, ал эми атаандаш куралдар колдонуучулар үчүн натыйжасыз болуп чыккан сайын рейтингде көтөрүлүп жана түшүп жатты. Башка айланып өтүү куралдарынын колдонмолору, мисалы, VPN'дер жана цензураны айланып өтүү үчүн колдонулган тең укуктуу (peer-to-peer) Lantern программасы чарттарда өсүп жана төмөндөп жатты, анткени Twitter'де айтылгандай, колдонуучулар бул колдонмолор аркылуу түзүлгөн байланыштардын ишенимсиз же жай экенин көрүштү. Psiphon эки жумадан ашык убакыт бою Google Play'де Иран боюнча биринчи орунда кала берди. Psiphon колдонуучулардын туруктуу өсүшүн гана көрбөстөн, бул өсүш башка куралдарга караганда бир топ чоң масштабда болду. Tor аналитикасы нааразылык маалында туу чокусуна жеткен колдонуунун ушундай эле өсүш тенденциясын көрсөттү. Бирок, бул өсүштүн эң жогорку чеги күнүмдүк 12 500дөн бир аз кем байланышты түздү, ал эми Psiphon тармагы 2-январда гана 287 925 106 байланышты камсыз кылды.15

    Жаңы колдонуучулар колдонмону жүктөп гана тим болбостон, тармактык аналитика алардын аны жигердүү колдонуп жатканын көрсөттү. Нааразылык акциялары учурунда Psiphon тармакка 22,2 миллион жаңы колдонуучу кошту. Нааразылык мезгилинде маалымат берүү эң төмөнкү чегинде бир күндө бир колдонуучуга 61 мегабайтты (MB) түздү. Тармакты чукул масштабдоо Psiphon тармагына бир колдонуучуга күнүнө орточо 124MB маалымат берүүгө мүмкүндүк берди. Салыштыруу үчүн айта турган болсок, эгерде Verizon аркылуу 2 гигабайттык (GB) айлык план үчүн айына $35 төлөгөн америкалык жаран өзүнүн трафигин ай бою бирдей бөлүштүрсө, анда ал күнүнө эң көп дегенде 66MB колдоно алат. Мындан тышкары, дүйнөлүк орточо мобилдик маалымат планы айына 4GB түзөт, бул күнүнө 133 MB'га туура келет. Бүтүндөй нааразылык мезгилинде биздин тармак 19,54 петабайт (PB) өткөрүп берди, бул бүткүл дүйнө жүзү боюнча Google күн сайын иштеткен маалыматтын көлөмүнө барабар. 9-январда Psiphon 1,445PB өлчөмүндөгү маалымат берүүнүн эң жогорку чегине жетти, бул Facebook'тагы 10 миллиард сүрөттүн бардыгынын маалымат көлөмүнө барабар.



    Жыйынтыктап айтканда, нааразылыктарга жана бөгөттөөлөргө жооп катары Psiphon тармагы аркылуу эбегейсиз көп маалымат өткөрүлдү. Бөгөттөөлөрдүн күчөгөн мезгилинде Psiphon тармагынын ийгилиги жана масштабдуулугу анын гетерогендүү инфраструктурасы, ар түрдүү өнөктөштүктөрү, ошондой эле инновациялык изилдөөлөргө жана иштеп чыгууларга олуттуу көңүл бургандыгы менен байланыштуу. Refraction Networking жана MEEK сыяктуу айланып өтүү протоколдорун интеграциялоо менен Psiphon тармагы кыйла резервдүү, туруктуу болуп, анын чукул жүктөмдөрдү көтөрүү жөндөмү жогорулады.







    Ирандагы Psiphon'дун «жаңы кадимки абалы»



    Psiphon эми Ирандагы «жаңы кадимки абалга» ыңгайлашты. Бул жаңы норманын бир бөлүгү – бир гана социалдык медиа платформаларына Psiphon тармагы аркылуу өткөрүлгөн маалыматтардын көлөмүнүн олуттуу өсүшү. Муну сол жактагы графиктен көрүүгө болот, ал орточо эсеп менен социалдык медиа трафигинин 16TB дан ашыгы Psiphon тармагы аркылуу өткөрүлүп жатканын көрсөтөт. Буга Facebook, Twitter жана Instagram сыяктуу ири платформалар кирет.

    Бул графикте, өзгөчө Youtube'га караганда ирандык видео бөлүшүүчү Aparat кызматынын үстөмдүк кылышы Ирандагы интернет эркиндигине карата келечектеги коркунучтардын белгиси болушу мүмкүн. Aparat'ка пост жарыялоо үчүн колдонуучулар өздөрүнүн реалдуу өздүгүн катталган аккаунт менен байланыштырышы керек. Бул Иран өкмөтүнүн расмий түрдө Улуттук маалымат тармагы (NIN) деп аталган «халал тармакты» түзүү боюнча ири демилгесинин бир бөлүгү болуп саналат.

    Бул жаңы кадимки абал ошондой эле ирандык колдонуучулар туш болгон техникалык жана саясий мүнөздөгү мүмкүн болуучу үзгүлтүктөрдү да камтыйт. Февралдын алгачкы күндөрүндө ирандыктар жумуш берүүчүлөр тарабынан айлап төлөнбөй калган эмгек акыларына каршы бир катар иш таштоолор жана нааразылык акциялары менен кайрадан көчөгө чыгышты. Бул иш таштоолор ар кандай тармактарды, анын ичинде автобус айдоочуларын жана темир жолчуларды камтыды. Бул аракет Psiphon тармагында 5-февралда колдонуучулардын көбөйүшү менен чагылдырылып, күнүмдүк орточо уникалдуу колдонуучулардын саны 3 миллиондон 4 миллионго чейин жетти. Саясий толкундоолор маалында Psiphon көптөгөн ирандыктар үчүн цензураны айланып өтүүнүн негизги куралына айланды.




    Бул техникалык мүнөздөгү үзгүлтүктөргө да тиешелүү. 20-февралда Жакынкы Чыгыштагы жана Европадагы колдонуучулар Telegram'га кире албай калышкан. Ошол күнү Psiphon тармагы Ирандан трафиктин олуттуу өсүшүн көрүп, 3 миллиондон ашуун байланыш орнотулган. Цензура окуясынан шектенген ирандык колдонуучулар Telegram байланышын текшерүү үчүн Psiphon'го агылышкан. Psiphon аркылуу алар бул Иран өкмөтү тарабынан бөгөттөө окуясы эмес, Telegram кызматындагы техникалык мүчүлүштүк экенин аныктай алышты. Бул окуялар интернеттин жеткиликтүүлүгү кепилденбеген учурда Psiphon ишенимдүү курал экенин көрсөтүп турат.

    Telegram үчүн уланып жаткан күрөш

     Telegram Иран режими үчүн бута болуп калуусун улантты жана өкмөт Telegram'ды биротоло бөгөттөөгө өттү. 30-апрелде колдонмону мамлекеттик кызматкерлердин колдонуусуна тыюу салынгандан кийин, Ирандын сот органдары бардык ирандык ISP'лерге Telegram'ды токтоосуз түрдө бөгөттөөнү баштоо боюнча соттун токтомун чыгарды.16 Ирандыктарга ата мекендик байланыш колдонмолорун колдонуу сунушталды, бирок алар өкмөттүн катуу көзөмөлүндө жана байкоосунда экени кеңири белгилүү болгондуктан, эл алардан негизинен качат. 7-майда алты юрист Ирандын өкмөтүнө каршы соттук аракетти болуп көрбөгөндөй колдонуу менен Telegram'га салынган тыюуну токтотууну суранып, Ирандагы Мамлекеттик кызматкерлер боюнча сотко арыз менен кайрылышкан.

    26-апрелде TelegramDR иштеп чыгуучулары Psiphon менен байланышып, Telegram Digital Resistance колдонмосун интеграциялоого жана тармактык трафик менен камсыздоого жардам сурашкан. Көптөн бери эскертилип келе жаткан Telegram бөгөттөлүшүн алдын ала билип, Psiphon иштеп чыгуучулары жана байланыш тобунун мүчөлөрү 30-апрелге чейинки мөөнөттү ийгиликтүү аткарып, ирандык жарандарга коопсуз байланыш үчүн натыйжалуу куралды сунуштоо үчүн иштешти. 1-майда, бөгөттөө окуясына түздөн-түз жооп катары, TelegramDR Google Play'де чыгарылды. Чыгарылгандан бери 700 000ден ашуун ирандык TelegramDR'ге таянып, күнүнө 5TB дан ашык трафикти өткөрүүдө, бул интернет кызматтарын бөгөттөөнүн күчөшү сөзсүз түрдө айланып өтүүнүн инновациялык ыкмалары менен коштолорун көрсөтөт.

    Жыйынтык

         2009-жылдагы Жашыл революциядан бери ирандык жарандардын веб жана мобилдик онлайн чөйрөгө аралашуусу кескин өстү. Чындыгында, ал эки эседен ашык көбөйдү. 2016-жылга карата интернет колдонуучулар Иран калкынын жарымынан көбүн түздү; 2009-жылы бул көрсөткүч 14% га жетпеген эле.17 Интернетке кирүү кеңири жайылып, сапаты кыйла жакшырды. Муну менен катар ирандыктардын финансылык кызматтардан баштап бизнес операцияларына чейин бардык нерседе интернетке негизделген платформаларга көз карандылыгы күчөдү. Мындан тышкары, өлкөдө социалдык медианын таасири тездик менен өстү. Көптөгөн ишканалар жана маалымат уюмдары кардарлары менен байланышуу үчүн социалдык медиага таянышат. Ошондой эле, социалдык медиа акырындык менен ирандыктар арасында баарлашуунун артыкчылыктуу ыкмасына айланып баратат. Бул көрүнүш Psiphon тармагында да байкалып, социалдык медиа сайттарына мурдагыдан да көп байттар өткөрүлдү. Жогоруда айтылгандай, нааразылыктарга жана бөгөттөө окуясына чейинки мезгилден тартып нааразылыктар аяктаганга чейин Psiphon 22,2 миллион жаңы колдонуучуга ээ болду. Бул күнүмдүк орточо колдонуучулардын санынын бир миллионго көбөйүшүнө алып келди; бөгөттөөгө чейин Psiphon Иранда күнүнө орточо эки миллион колдонуучуну тейлесе, азыр күнүнө болжол менен үч миллион колдонуучуну тейлейт.


    Psiphon ушул жаңы кадимки абалда ишин улантууда жана башка бөгөттөө окуясы болуп кеткен учурда кубаттуулукту андан ары жогорулатууга даяр болушу керек. Бирок, ар кандай айланып өтүү куралы үчүн олуттуу операциялык чыгымдар талап кылынат. Ирандагы колдонуучуларды ишенимдүү байланыш менен камсыз кылуу үчүн Psiphon сыяктуу айланып өтүү куралдары туруктуу колдоого муктаж. Мындан тышкары, бул куралдар жеткиликтүү болбосо, ирандыктар өкмөт колдогон жана көзөмөлдөгөн жергиликтүү социалдык медиа платформаларына өтүүгө мажбур болушу мүмкүн. Интернет эркиндигин колдоону улантуу үчүн колдонуудагы программалык моделдерди жана колдоону кайрадан иштеп чыгуу талап кылынышы мүмкүн. Бул идеалдуу түрдө ири социалдык медиа платформалары тарабынан кеңири колдоону камтышы керек, анткени алардын контенти бир топ чакан, каржылоосу аз уюмдар тарабынан жеткирилип жатат. Мындан тышкары, контентти жеткире алган, кызматтардын спектрин кеңейткен, көбөйтүлгөн кубаттуулукту жана адаптацияны камсыздай алган технологияларга көбүрөөк инвестиция салуу зарыл болот. Иран өкмөтү өзүнүн NIN тармагын өнүктүрүүгө ресурстарды жумшап жаткандыктан, интернет эркиндиги коомчулугу өз мүмкүнчүлүктөрүн тынымсыз өркүндөтүп жана түзүп турушу керек болот.
    --
    Авторлору: Ариэль Лейтхард жана Жейкоб Кляйн

    1 “More Students Arrested in Iran as Protests Continue,” Радио Фарда, 2-январь, 2018.
    2 Associated Press, “At least 9 killed in Iran overnight as protesters, security forces clash,” Politico басылмасынан алынды, 2-январь, 2018.
    3 “Iran’s Economic Outlook,” Дүйнөлүк банк, 11-октябрь, 2017.
    4 “Iran’s Economic Outlook,” Дүйнөлүк банк, 11-октябрь, 2017. 
    5 Saidi, Mike, “Iranian Anti-Regime Protests and Security Flaws: A Dataset,” Critical Threats Project, American Enterprise Institute, 12-январь, 2018.
    6 “Iran’s Rouhani submits conservative 2018 budget as US tensions overshadow economy,” Reuters, 10-декабрь, 2017.
    7 “Country Profile: Iran,” Freedom on the Net 2017, Freedom House, 2017.
    8 “Iran’s supreme leader calls for new internet oversight committee,” Los Angeles Times, 7-март, 2012.
    9 “Khamenei consolidates power over Internet policy in hardline council he controls,” Center for Human Rights in Iran, 14-сентябрь, 2015.
    https://www.iranhumanrights.org/2015/09/khamenei-internet-policy-iran/
    10  “Country Profile: Iran,” Freedom on the Net 2017, Freedom House, 2017.
    11 Бул Gmail сыяктуу Google кызматтарына туташуулар, ошондой эле HTTPS, SSH жана VPN туннелдерин камтыган атайын протоколдор аркылуу өткөн трафик үчүн билдирилген.
    12 Simurgh Aryan, Homa Aryan, and J. Alex Halderman, “Internet Censorship in Iran: A First Look,”, Presented as part of the 3rd USENIX Workshop on Free and Open Communications on the Internet,” 2013.
    13 “Country Profile: Iran,” Freedom on the Net 2017, Freedom House, 2017.
    14 Дуров, Павел, Telegram посту, 31-декабрь, 2017.
    15 “Directly connecting users from Iran,” Tor Project, каралган күнү: февраль 2018. 
    16 Париса Хафези, “Iran’s judiciary bans use of Telegram messaging app: state TV,” Reuters, 30-апрель, 2018.
    17 Дүйнөлүк банк, “World Development Indicators Dataset: Iran,” алынган күнү: март 2018. 


    ИзилдөөИранPsiphon VPN

    Кийинкини окуңуз