Psiphon жана 2013-жылдагы Иран шайлоосу

Psiphon'дун жума сайын миллиондон ашык активдүү колдонуучусу бар. Адамдар биздин программалык камсыздоону башка жол менен көрө албай турган жаңылыктарды, маалыматтарды жана социалдык тармактардагы мазмунду алуу үчүн колдонушат. Биз Windows жана Android түзмөктөрү үчүн тиркемелерди сунуштайбыз, алар көбүнчө жаңылыктарды таратуучулар жана укук коргоо уюмдары менен өнөктөштүк аркылуу жайылтылат.

Бул жылы биз өзгөчө Иранда чоң таасир жараттык, бул алардын президенттик шайлоосуна дал келди. Иран биз үчүн дайыма чоң сыноо болуп келген, ошондой эле бул жерде биздин программалык камсыздоону эң көп адамдар колдонуп жатканын көрүүдөбүз. Кадимки жумада Ирандын ичинен биздин тармакка 1.5 миллионго жакын уникалдуу колдонуучу кошулат. Иранда тармакка туташкан 45 миллиондой адам бар, бул калктын 60%ын түзөт.

Биз шайлоо мезгили кандайдыр бир көйгөйлөрдү жаратаарын билгенбиз, бирок так эмнеге туш болорубузду билген эмеспиз. Биринчиден, март айында эле өлкө ичинде VPN программалык камсыздоосу бөгөттөлүп жатканы тууралуу кабарлар чыккан, бул тууралуу Wired журналынын сайтында кабарланган. Psiphon бул мезгил аралыгында жеткиликтүү бойдон калды, ал тургай колдонуучулардын саны болгону төрт жуманын ичинде эки эсеге көбөйдү. Тармагыбызга түшкөн кошумча жүктөмдү көтөрүү үчүн дагы көптөгөн серверлерди ишке киргиздик.

Андан кийин, май айынын башында, Ирандагы интернеттин үзгүлтүккө учурашы таптакыр жаңы деңгээлге чыкты. Биз туташуулардын кескин көбөйүшүн көрдүк, бул программа тез-тез өчүп жана кайра туташып жатканын көрсөтүп турду. Collin Anderson жана ASL19 жардамы менен биз SSL туташуулары 60 секунддан кийин үзүлүп жатканын жана Ирандан тышкаркы сайттарга бардык байланыштар өтө катуу жайлатылып жатканын билдик.

Psiphon колдонгон адамдар дагы эле туташып, айрым мазмундарды көрө алышты, бирок алардын байланыш сапаты бир топ начарлады. Psiphon'дун ичинде орнотулган пикир билдирүү механизми адамдарга диагностикалык маалымат берүүгө мүмкүндүк берди, бул бизге дагы көбүрөөк жардам берди -- биз күнүнө миңдеген билдирүүлөр өлчөмүндө пикирлерди алып турдук, алардын баары бизге ишти калыбына келтирүүгө жардам бере турган маанилүү белгилерди камтыган.

Биздин иштеп чыгуу тобубуз Psiphon үчүн биринчи убактылуу чечимди сунуштаган жаңыртууну тез арада чыгарды. Шайлоого чейинки апталарда дагы алты чыгарылыш жарык көрдү. Psiphon'дун программалык камсыздоосу автоматтык түрдө жаңыртылат жана бул чыгарылыштар түздөн-түз акыркы колдонуучуларга жөнөтүлүп турду. Биздин колдонуучулардын кеминде жарымы жаңыртуу чыккандан кийин бир күндүн ичинде аны алышты, ал эми шайлоо маалында Psiphon колдонуучуларынын 90%ы иштеп жаткан версиялар менен туташып жатышты.

Psiphon'дун шайлоо мезгилиндеги максаты – интернет байланышы бар ар бир адам көргүсү келген мазмунга жете алышы үчүн тармагыбызды иштеп турган абалда сактап калууга аракет кылуу болгон. Буга жетүү үчүн ар түрдүү тармактарда 500гө чейин активдүү серверлер колдонулду жана система ошол мезгил бою жеткиликтүү болушун камсыздоо үчүн техникалык топтор тарабынан тыкыр көзөмөл жүргүзүлдү.

Ирандан келген маалыматтар SSL'ди жайлатуу жана бардык HTTP эмес трафикти бөгөттөө шайлоо мезгилинде, айрыкча шайлоо өткөн күнү, 14-июнда күчөтүлгөнүн көрсөтүүдө. Psiphon'дун программалык камсыздоосу бул мезгил аралыгында жеткиликтүү бойдон калды. Өтө катуу жайлатуудан улам трафиктин азайышы байкалганына карабастан, 125,000 уникалдуу колдонуучу тарабынан 400,000ден ашуун туташуу жасалды.

Psiphon ошондой эле шайлоо мезгилинде ирандыктарды колдоо үчүн атайын түзүлгөн долбоорлордун мазмунун таратты. Алардын арасында Ирандын интернет аудиториясы шайлоого байланыштуу маселелерди талкуулап, талапкерлерге коопсуз, ачык жана адилеттүү процессте добуш бере ала турган платформаны сунуштаган The Global Dialogue жана We Choose долбоорлору бар.

Шайлоо мезгили тууралуу дагы көптөгөн техникалык маалыматтарды ASL19'дагы биздин кесиптештерибиздин баяндамасынан окуй аласыз.

Ирандын келечеги кандай болот? Биз Хасан Рухани тарабынан анын социалдык тармактарга ачыктыгы сыяктуу айрым үмүт берүүчү белгилерди көрдүк, бирок биздин колдонуучулар базасы дагы эле өсүп жатат, ошондой эле сайттардын бөгөттөлүп жатканы тууралуу бизге келип жаткан билдирүүлөр да көбөйүүдө. Өткөн аптада Deutsche Welle'нин жаңы башкы директору Петер Лимбург Руханини өз уюмунун фарси тилиндеги сайтын бөгөттөөнү токтотууга чакырды. Ал ошондой эле DW мазмунун Иранга жайылтуу боюнча Psiphon'до жасап жаткан ишибизди жогору баалады.

Бул айда биз ошондой эле Manoto 1 жана Radio Zamaneh менен эки жаңы өнөктөштүктү баштап жатабыз. Бул эки берүүчүнүн тең фарси тилинде сүйлөгөн чоң аудиториясы бар жана алар өз мазмунун Иранда көрүлүп, угулушуна жетишүүгө аракет кылышууда. Биз бул берүүчүлөр менен иштешип жатканыбызга абдан кубанычтабыз жана бул дагы көбүрөөк ирандыктарга жаңылыктарды, маалыматтарды жана социалдык тармактардагы мазмунду жеткирүүгө жардам берерин билебиз.