Unlockedوبلاگی از Psiphon

وضعیت عادی جدید برای مردم ایران: پاسخ در مقیاس جمعیتی به اختلال ارتباطات در سطح حکومت

2018/5/15 - 17 دقیقه مطالعه

به‌روزرسانی‌شده: 2021/9/26

در دسامبر ۲۰۱۷ تا ژانویه ۲۰۱۸ (دی ماه ۱۳۹۶)، اعتراضاتی در سراسر ایران شکل گرفت که خواهان تغییر در کشور بودند. بر خلاف اعتراضات سال ۲۰۰۹ (۱۳۸۸)، موسوم به جنبش سبز، این ناآرامی‌های مدنی شامل بسیاری از ایرانیانی بود که پیش از این به هیچ جنبش اپوزیسیون سیاسی وابسته نبودند. در پاسخ، حکومت ایران اقدام به مسدودسازی Telegram و Instagram در کشور کرد. کاربران ایرانی برای دسترسی به این برنامه‌ها و دور زدن سانسور، به سوی ابزارهایی مانند Psiphon سرازیر شدند. به منظور شفاف‌سازی در مورد این اعتراضات و افزایش چشمگیر کاربران در پی آن، Psiphon داده‌های شبکه را از قبل، حین و بعد از اعتراضات جمع‌آوری و تحلیل کرده است. این داده‌ها با درکی از وضعیت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی در ایران ترکیب شده‌اند تا نگاه عمیق‌تری به نحوه تأثیر اتصال به اینترنت و آزادی بر کل جامعه ایران داشته باشیم. در نهایت، این رویداد مسدودسازی، اهمیت اینترنت و دسترسی در ایران را به اثبات رساند و توانایی‌های فنی و دامنه روبه‌رشد رژیم سانسور ایران را برجسته کرد.


مشاهدات کلیدی

 در ۲۸ دسامبر ۲۰۱۷، اعتراضاتی در شهر مشهد در شمال شرقی کشور آغاز شد؛ اعتراضات کوچک‌تری نیز در شهرهای مجاور نیشابور و کاشمر رخ داد. اعتراضات که در ابتدا خواستار راه‌حل‌هایی برای مشکلات اقتصادی بودند، در نهایت مسائل اجتماعی نظیر فساد، دوران ریاست جمهوری حسن روحانی و دخالت ایران در درگیری‌های خارجی را در برگرفت. برخی از معترضان حتی مستقیماً از رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنه‌ای، انتقاد کردند. در روزهای بعد، این جنبش در سراسر ایران گسترش یافت و تقریباً در تمامی استان‌ها اعتراضاتی صورت گرفت. اعتراضات در بسیاری از شهرهای کوچک‌تر رخ داد و شامل شمار زیادی از ایرانیانی بود که رسماً یا پیش از آن با هیچ گروه اپوزیسیون سازمان‌یافته‌ای ارتباطی نداشتند. علاوه بر این، در تهران، پایتخت، اعتراضات روزانه تا ۹ ژانویه ۲۰۱۸ ادامه داشت.

در پاسخ به تظاهرات سراسری، دولت ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (IRGC) با زور، چه به صورت فیزیکی و چه مجازی، واکنش نشان دادند. با این حال، با توجه به اینکه این جنبش تا حد زیادی غیرمتمرکز و شهرستانی بود، ممکن است نیروهای IRGC مهار فیزیکی اعتراضات را دشوارتر دیدند و دولت ایران برای سرکوب جنبش به مسدودسازی اینترنت و برنامه‌ها روی آورد. با این وجود، تعدادی از معترضان بازداشت شدند و در برخی شهرها، از گاز اشک‌آور، ماشین‌های آب‌پاش و تاکتیک‌های دیگر برای متفرق کردن تظاهرات استفاده شد.12 سه روز پس از آغاز اعتراضات، در ۳۱ دسامبر، دولت ایران دسترسی به Telegram و Instagram را، که به ترتیب محبوب‌ترین پیام‌رسان و پلتفرم رسانه اجتماعی کشور بودند، مسدود کرد. به لطف Psiphon و سایر فناوری‌های دور زدن سانسور، ایرانیان توانستند متصل بمانند و به اشتراک‌گذاری اطلاعات در این سایت‌ها ادامه دهند.


دلایل پشت پرده اعتراضات





علیرغم برخی از خوش‌بینی‌های ناشی از کاهش تحریم‌های اقتصادی، ایرانیان در سال ۲۰۱۷ زیر بار سنگین مشکلات اقتصادی بودند. اگرچه صنعت نفت و گاز ایران در سال گذشته رشد قابل توجهی داشته و تولید ۶۲٪ افزایش یافته بود، اما گشایش اقتصادی به این سرعت به سایر بخش‌های اقتصاد، که تنها شاهد رشدی در حدود ۳.۳٪ بودند، سرایت نکرد.3 نرخ بیکاری از ژانویه تا ژوئیه ۲۰۱۷ از ۱۲.۴٪ به ۱۲.۶٪ افزایش یافت و همچنان در حدود ۱۲٪ در نوسان است.4

در نظرسنجی انجام‌شده از فعالان ایرانی توسط پلتفرم اشتراک‌گذاری لینک «بالاترین»، افراد نشان دادند که مسائل اقتصادی و فساد، دلایل اصلی پشت این اعتراضات بوده‌اند. علاوه بر این، افزایش تورم و هزینه‌های زندگی مهم‌ترین اولویت خانواده‌های ایرانی و پس از آن حقوق شهروندی بوده است. این نگرانی‌ها در شعارهای معترضان منعکس شد: «اگه اختلاس کم بشه، مشکل ما حل می‌شه!»، «ایرانی با غیرت، حمایت حمایت!»، و «جوونا بیکارن، آخوندا پشت میزن!»5. 



در اوایل دسامبر، رئیس‌جمهور روحانی لایحه بودجه پیشنهادی خود را ارائه کرد و وعده کاهش فشارهای اقتصادی، از جمله افزایش اشتغال و مهار تورم را داد. این بودجه نسبتاً محافظه‌کارانه در ۱۴ دسامبر برای تصویب به مجلس رفت. در طول ماه دسامبر و در آستانه اعتراضات، افزایش چشمگیری در استفاده ایرانیان از شبکه‌های اجتماعی در شبکه Psiphon مشاهده شد. در ۱۹ دسامبر، میزان مصرف سه برابر شد و از میانگین ۲ ترابایت (TB) به 6TB رسید. در ۳۰ دسامبر، میزان مصرف دوباره سه برابر شد و به 18TB رسید. این احتمال وجود دارد که این افزایش تدریجی نشانه‌ای از ناآرامی‌های پیش‌رو بوده باشد، زیرا ایرانیان بیشتری قبل از اینکه در نهایت به خیابان‌ها بیایند، برای بیان نارضایتی‌های خود به شبکه‌های اجتماعی روی آوردند.



 رژیم سانسور در ایران

سانسور محتوای آنلاین در داخل ایران در بالاترین سطوح حکومتی نهادینه شده است. در مارس ۲۰۱۲، رهبر جمهوری اسلامی ایران، آیت‌الله علی خامنه‌ای، دستور تشکیل شورای عالی فضای مجازی (SCC) را صادر کرد؛ شورایی متشکل از ۱۷ عضو از نهادهای مختلف دولتی به علاوه ۱۰ عضو دیگر که توسط خود خامنه‌ای منصوب می‌شوند. این شورا به نهاد مرکزی برای اجرا و حفظ سیاست‌های مربوط به سانسور محتوای آنلاین در داخل ایران تبدیل شده است.7 خامنه‌ای در بدو تأسیس، از رئیس‌جمهور وقت، احمدی‌نژاد، خواست تا ریاست این شورا را بر عهده بگیرد8، اگرچه اصلاحات سال ۲۰۱۵ منجر به انتقال اختیارات به رهبر جمهوری اسلامی شد9 و اختیارات تصمیم‌گیری شورای عالی انفورماتیک، شورای عالی اطلاع‌رسانی، و شورای عالی امنیت تبادل فضای تولید و تبادل اطلاعات (افتا - AFTA) را تحت صلاحیت انحصاری SCC یکپارچه کرد.10

تمام ارائه‌دهندگان خدمات اینترنتی ایرانی (ISPs) تحت نظارت سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی ایران (CRA) فعالیت می‌کنند؛ سازمانی که مسئول صدور مجوز ارتباطات از راه دور است و سیاست‌های سانسور مشخص‌شده توسط کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه زیر نظر قوه مجریه را اجرا می‌کند. این سازمان بر اجرای سیاست‌های فنی سانسور که از ابتکارات SCC پشتیبانی می‌کنند نظارت دارد. این اقدامات شامل موارد زیر است:




  • محدود کردن پهنای باند کاربران خانگی به ۱۲۸ کیلوبایت بر ثانیه (kb/s).
  • تغییر مسیر پرس‌وجوهای سامانه نام دامنه (DNS)، که باعث می‌شود برخی درخواست‌های DNS با آدرس‌های IP جعلی محلی پاسخ داده شوند و به عنوان سیاه‌چاله عمل کنند تا ترافیک در نظر گرفته‌شده برای دامنه‌های مسدودشده از بین برود.
  • بررسی سرایند (هدر) بسته‌های اینترنتی و URLs برای یافتن کلمات کلیدی که ممکن است به سایت‌هایی با محتوای بالقوه غیراخلاقی یا محرک تنش‌های سیاسی یا اقتصادی منجر شوند، و دستکاری این‌گونه ترافیک‌ها.
  • به‌ویژه در دوره‌های ناآرامی سیاسی و اقتصادی، ISPs سرعت را محدود (یا کند) می‌کنند، چه برای سایت‌های خاص، چه پروتکل‌های ارتباطی اینترنتی، یا کل ترافیک.11
  • جعل گواهی‌های وب سایت‌های پرطرفدار توسط حکومت به منظور انجام حملات مرد میانی (man-in-the-middle).12
    • شیوه‌های سنتی سانسور از قبل در سراسر شبکه ایران پیاده‌سازی شده‌اند. دارندگان وب‌سایت‌ها موظف هستند در وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ثبت‌نام کنند، در غیر این صورت با خطر مسدود شدن مواجه می‌شوند.  دارندگان وب‌سایت‌ها و شهروندانی که محتوای بالقوه التهاب‌آور منتشر می‌کنند، درخواست‌های رسمی برای حذف دریافت می‌نمایند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مرتباً مدیران کانال‌های Telegram را بازداشت می‌کند تا آنها را مجبور به حذف محتوا یا حذف کامل کانال‌ها کند. برای سایت‌های خبری هشدارهایی در مورد نحوه گزارش موضوعات بحث‌برانگیز مانند توافق هسته‌ای ارسال می‌شود. همه این اقدامات منجر به خودسانسوری قابل توجهی برای جلوگیری از بازداشت می‌شود.13 و قابلیت‌های سانسور در سال‌های اخیر فراگیرتر شده است، زیرا CRA سیاست‌هایی را برای تنوع‌بخشی و توسعه شبکه‌های ارتباطی در سراسر ایران اجرا کرده است.

    پاسخ سانسورچی‌ها به اعتراضات





    در ۳۰ دسامبر، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات ایران، محمدجواد آذری جهرمی، در توییتی خطاب به پاول دورف بنیانگذار Telegram، خواستار حذف کانال @amadnews شد. Telegram این درخواست را پذیرفت و کانال را به دلیل استفاده از الفاظ خشونت‌آمیز مسدود کرد. ذکر این نکته ضروری است که Twitter در ایران یک پلتفرم فیلترشده است، هرچند جهرمی درخواست کرده بود که Twitter در دسترس همه ایرانیان قرار گیرد. استفاده مقامات ایرانی از این پلتفرم رسانه اجتماعی ممنوعه غیرمعمول نیست، اما جالب است که در این مورد، برای ابلاغ علنی درخواست‌های حذف محتوا در برنامه‌ای محبوب استفاده شد که به شدت از سوی حکومت رصد می‌شد، هرچند همچنان مجاز بود. Telegram از پذیرش درخواست‌های بعدی مبنی بر حذف محتوا خودداری کرد و توضیح داد که کانال‌ها در واقع تنها از این پلتفرم برای اعتراض مسالمت‌آمیز استفاده می‌کنند. به همین دلیل، دولت ایران در ۳۱ دسامبر به ISPs ایرانی دستور داد ترافیک برنامه Telegram و رابط وب آن را مسدود کنند.14 در همان روز، Instagram، یک برنامه محبوب اشتراک‌گذاری عکس و ویدیو نیز مسدود شد. فیلترینگ Instagram تا ۶ ژانویه ادامه داشت، در حالی که مسدودسازی Telegram تا ۱۳ ژانویه به طول انجامید.

    در این مدت، ایرانیان به اعتراضات ادامه دادند و از طریق نرم‌افزارهای دور زدن سانسور به این پلتفرم‌ها و سایر ابزارها دسترسی پیدا کردند. این موضوع هم با تداوم و هم حتی با افزایش فعالیت‌ها در هر دو پلتفرم مشهود است. اگرچه در ابتدا افت کوتاهی در میزان استفاده رخ داد، اما داده‌ها نشان می‌دهد که تعداد پست‌ها و بازدیدها در Telegram در ایران به سرعت به سطح قبل از مسدودسازی بازگشت. در Instagram، کاربران به سمت حساب‌های رسانه‌ای و خبری فارسی‌زبان هجوم بردند. بی‌بی‌سی فارسی همچنان از طریق حساب Instagram و کانال Telegram خود خواستار ارسال ویدیوها و عکس‌های اعتراضات می‌شد، علی‌رغم اینکه هر دو پلتفرم توسط دولت فیلتر شده بودند. در واقع، دنبال‌کنندگان صفحه Instagram بی‌بی‌سی فارسی در کمتر از دو هفته حدود ۲۰۰ هزار نفر افزایش یافت؛ که در یکی از این هفته‌ها Instagram در ایران فیلتر بود. پیش از این، حدود نه ماه طول کشیده بود تا همین تعداد دنبال‌کننده به این حساب افزوده شوند. پدیده مشابهی در حساب‌های Instagram رادیو فردا و بخش فارسی صدای آمریکا (VOA-PNN) رخ داد.



    رفتار و تحلیل داده‌های کاربران ایرانی

    Psiphon تلاش کرده است تا روش‌های متعددی را برای استفاده از نرم‌افزار خود، چه برای استفاده در موبایل و چه رایانه، در اختیار کاربران قرار دهد. سه پلتفرم اصلی وجود دارد که می‌توان از طریق آنها Psiphon را دانلود کرد: فروشگاه Google Play، اپ استور اپل (App Store) و از طریق پاسخگوی خودکار ایمیل. در ۱ ژانویه، دانلودها با ارقام زیر به اوج خود رسید:
     Psiphon دارای پاسخگوهای خودکار ایمیل اختصاصی برای مشتریان ویژه است. در ۳۱ دسامبر، بی‌بی‌سی فارسی در Instagram پستی هشداردهنده برای تمام دنبال‌کنندگان فارسی‌زبان منتشر کرد و نحوه دانلود Psiphon را از طریق پاسخگوی خودکار ایمیل به آنها آموزش داد. در آن روز، بی‌بی‌سی فارسی که به طور معمول مسئول حدود ۶۰ دانلود Psiphon در روز بود، عامل ۶۰,۶۹۵ دانلود Psiphon شد. این تنها یک نمونه از روابط مهم فراوانی است که برای اطمینان از دسترسی به اینترنت برای مردم سراسر جهان لازم است.

    Google Play نشان داد که Psiphon در طول اعتراضات، پردانلودترین برنامه در ایران بوده است، در حالی که ابزارهای رقیب به دلیل ناکارآمدی برای کاربران، در رتبه‌بندی بالا و پایین می‌شدند. برنامه‌های مربوط به سایر ابزارهای دور زدن سانسور، مانند VPNها و Lantern (نرم‌افزار همتابه‌همتا که برای دور زدن سانسور استفاده می‌شود)، در جداول بالا و پایین رفتند، زیرا همان‌طور که در Twitter بیان شد، کاربران متوجه شدند که اتصالات برقرار شده از طریق این برنامه‌ها غیرقابل اعتماد یا کند بودند. Psiphon بیش از دو هفته برنامه شماره یک در ایران در Google Play باقی ماند. Psiphon نه تنها شاهد افزایش مداوم کاربران بود، بلکه این افزایش در مقیاسی بسیار بزرگتر از سایر ابزارها رخ داد. آمارهای Tor روند مشابهی از افزایش استفاده را با جهشی در طول اعتراضات نشان داد. با این حال، اوج این افزایش به کمی کمتر از ۱۲,۵۰۰ اتصال روزانه رسید، در حالی که شبکه Psiphon تنها در ۲ ژانویه از ۲۸۷,۹۲۵,۱۰۶ اتصال پشتیبانی کرد.15

    نه تنها کاربران جدید برنامه را دانلود می‌کردند، بلکه آمارهای شبکه نشان می‌دهد که آنها به طور فعال از آن استفاده می‌کردند. در طول دوره اعتراضات، Psiphon توانست ۲۲.۲ میلیون کاربر جدید به شبکه اضافه کند. انتقال داده در طول دوره اعتراضات در پایین‌ترین نقطه خود به ۶۱ مگابایت (MB) به ازای هر کاربر در روز رسید. مقیاس‌پذیری اضطراری شبکه به شبکه Psiphon اجازه داد تا به طور میانگین 124MB به ازای هر کاربر در روز انتقال دهد. برای مقایسه، اگر یک آمریکایی که ماهیانه ۳۵ دلار برای طرح ماهانه ۲ گیگابایتی (GB) از طریق ورایزن (Verizon) می‌پردازد، بخواهد مصرف داده خود را به طور مساوی در طول ماه تقسیم کند، می‌تواند حداکثر از 66MB در روز استفاده کند. علاوه بر این، میانگین جهانی طرح‌های داده تلفن همراه 4GB در ماه است که معادل ۱۳۳ MB در روز می‌باشد. در تمام طول دوره اعتراضات، شبکه ما ۱۹.۵۴ پتابایت (PB) داده منتقل کرد که معادل حجم داده‌ای است که روزانه توسط Google در سراسر جهان پردازش می‌شود. Psiphon در ۹ ژانویه اوج انتقال داده به میزان 1.445PB را ثبت کرد که معادل داده‌های تمام ۱۰ میلیارد عکسی است که در Facebook وجود دارد.



    در مجموع، حجم عظیمی از داده‌ها در شبکه Psiphon در پاسخ به اعتراضات و فیلترینگ منتقل شد. موفقیت و مقیاس‌پذیری شبکه Psiphon در دوره‌های اوج مسدودسازی را می‌توان ناشی از زیرساخت‌های ناهمگن، شراکت‌های متنوع و تمرکز چشمگیر بر تحقیق و توسعه نوآورانه دانست. شبکه Psiphon با گنجاندن پروتکل‌های دور زدن فیلترینگ مانند Refraction Networking و MEEK، افزونه‌پذیرتر، انعطاف‌پذیرتر شده و ظرفیت پاسخگویی به جهش‌های ناگهانی ترافیک را افزایش داده است.







    «وضعیت عادی جدید» Psiphon در ایران



    اکنون Psiphon با «وضعیت عادی جدید» در ایران وفق پیدا کرده است. بخشی از این وضعیت عادی جدید، افزایش چشمگیر در حجم داده‌هایی است که تنها به مقصد پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی از طریق شبکه Psiphon منتقل می‌شوند. این موضوع را می‌توان در نمودار سمت چپ مشاهده کرد که نشان می‌دهد به طور متوسط بیش از 16TB از ترافیک رسانه‌های اجتماعی از طریق شبکه Psiphon انتقال می‌یابد. این شامل پلتفرم‌های عمده‌ای چون Facebook، Twitter و Instagram می‌شود.

    شیوع سرویس اشتراک‌گذاری ویدیوی ایرانی آپارات در این نمودار، به ویژه نسبت به Youtube، ممکن است نشان‌دهنده تهدیدات آینده برای آزادی اینترنت در ایران باشد. برای ارسال ویدیو در آپارات، کاربران باید هویت واقعی خود را با یک حساب ثبت‌شده پیوند دهند. این بخشی از طرح بزرگتر دولت ایران برای ایجاد یک «اینترنت حلال» است که رسماً شبکه ملی اطلاعات (NIN) نامیده می‌شود.

    این وضعیت عادی جدید همچنین شامل اختلالات احتمالی، چه فنی و چه سیاسی، است که کاربران ایرانی با آن مواجه هستند. در چند روز اول فوریه، ایرانیان بار دیگر در اعتصابات و اعتراضات متعددی علیه ماه‌ها عدم پرداخت حقوق توسط کارفرمایانشان به خیابان‌ها آمدند. این اعتصابات در صنایع مختلفی از جمله رانندگان اتوبوس و کارگران راه‌آهن صورت گرفت. این فعالیت‌ها با هجوم کاربران در ۵ فوریه در شبکه Psiphon بازتاب یافت و میانگین کاربران منحصر‌به‌فرد روزانه از ۳ میلیون به ۴ میلیون افزایش یافت. در زمان‌های ناآرامی سیاسی، Psiphon به ابزار اصلی دور زدن سانسور برای بسیاری از ایرانیان تبدیل شده است.




    این امر در مورد اختلالاتی با ماهیت فنی نیز صادق است. در ۲۰ فوریه، دسترسی کاربران در خاورمیانه و اروپا به Telegram قطع شد. در آن روز، شبکه Psiphon شاهد جهش قابل توجهی در ترافیک ورودی از ایران با بیش از ۳ میلیون اتصال بود. کاربران ایرانی با شک کردن به احتمال وقوع سانسور، به سوی Psiphon هجوم بردند تا اتصال به Telegram را آزمایش کنند. آنها از طریق Psiphon توانستند تشخیص دهند که این مشکل ناشی از یک خطای فنی در سرویس Telegram بوده است، نه اقدام به مسدودسازی توسط حکومت ایران. این رویدادها نشان می‌دهد که وقتی دسترسی به اینترنت تضمین‌شده نیست، Psiphon ابزاری مورد اعتماد است.

    نبرد مداوم با Telegram

     Telegram همچنان هدفی برای رژیم ایران بوده است و حکومت در راستای مسدودسازی دائمی Telegram گام برداشت. در ۳۰ آوریل، پس از ممنوعیت استفاده از این برنامه توسط مقامات دولتی، قوه قضاییه ایران دستور قضایی را برای همه ISPs ایرانی صادر کرد تا فوراً مسدودسازی Telegram را آغاز کنند.16 ایرانیان تشویق شده‌اند تا از پیام‌رسان‌های ارتباطی بومی استفاده کنند، برنامه‌هایی که مردم عموماً از آنها پرهیز می‌کنند چرا که مشهور است شدیداً تحت کنترل و نظارت حکومتی قرار دارند. در ۷ مه، شش وکیل در اقدامی بی‌سابقه علیه دولت ایران، دادخواستی را به دادسرای ویژه کارکنان دولت در ایران ارائه دادند تا ممنوعیت Telegram لغو شود.

    در ۲۶ آوریل، توسعه‌دهندگان TelegramDR با Psiphon تماس گرفتند و درخواست کمک برای یکپارچه‌سازی و تأمین ترافیک شبکه برنامه مقاومت دیجیتال تلگرام (Telegram Digital Resistance) را مطرح کردند. در پیش‌بینی مسدودسازی Telegram که از مدت‌ها پیش تهدید به اجرای آن شده بود، توسعه‌دهندگان Psiphon و اعضای تیم ارتباطات تلاش کردند تا این کار را تا مهلت ۳۰ آوریل با موفقیت انجام دهند و ابزاری مؤثر برای ارتباط امن در اختیار شهروندان ایرانی قرار دهند. در ۱ مه، در پاسخی مستقیم به رویداد فیلترینگ، TelegramDR در Google Play منتشر شد. از زمان انتشار، بیش از ۷۰۰,۰۰۰ ایرانی به TelegramDR وابسته هستند و روزانه بیش از 5TB ترافیک تولید می‌کنند که نشان می‌دهد تشدید مسدودسازی خدمات اینترنتی مطمئناً با تکنیک‌های نوآورانه دور زدن مواجه خواهد شد.

    نتیجه‌گیری

         از زمان جنبش سبز در سال ۲۰۰۹، ضریب نفوذ اینترنت وب و موبایل در بین شهروندان ایرانی به شدت افزایش یافته است. در واقع، این میزان بیش از دو برابر شده است. تا سال ۲۰۱۶، کاربران اینترنت بیش از نیمی از جمعیت ایران را تشکیل می‌دادند؛ در حالی که در سال ۲۰۰۹ این رقم کمتر از ۱۴٪ بود.17 دسترسی به اینترنت گسترده‌تر شده و کیفیت آن به میزان قابل توجهی ارتقا یافته است. به همراه این تحول، وابستگی ایرانیان به پلتفرم‌های مبتنی بر اینترنت، برای همه امور از خدمات مالی گرفته تا فعالیت‌های تجاری، بیشتر شده است. علاوه بر این، نفوذ شبکه‌های اجتماعی در کشور به سرعت افزایش یافته است. بسیاری از کسب‌وکارها و سازمان‌های خبری برای ارتباط با مشتریان خود به شبکه‌های اجتماعی وابسته‌اند. علاوه بر آن، رسانه‌های اجتماعی به آرامی در حال تبدیل شدن به روش ترجیحی ارتباطات در میان ایرانیان هستند. این موضوع در شبکه Psiphon مشاهده شده است، به طوری که بایت‌های بیشتری نسبت به گذشته به سایت‌های رسانه‌های اجتماعی منتقل می‌شوند. همانطور که قبلاً ذکر شد، از دوره قبل از اعتراضات و حادثه مسدودسازی تا پایان اعتراضات، Psiphon تعداد ۲۲.۲ میلیون کاربر جدید به دست آورد. این امر منجر به افزایش یک میلیونی در میانگین کاربران روزانه شده است؛ قبل از مسدودسازی، Psiphon به طور میانگین از دو میلیون کاربر در روز در ایران پشتیبانی می‌کرد و اکنون از حدود سه میلیون کاربر در روز پشتیبانی می‌کند.


    Psiphon همچنان در این وضعیت عادی جدید فعالیت می‌کند و باید آماده باشد تا در صورت وقوع یک مسدودسازی دیگر، ظرفیت خود را بیشتر افزایش دهد. با این حال، هزینه‌های عملیاتی قابل توجهی برای هر ابزار دور زدن سانسور وجود دارد. به منظور ارائه اتصالات قابل اعتماد به کاربران در ایران، ابزارهای دور زدن فیلترینگ مانند Psiphon نیازمند پشتیبانی مستمر هستند. علاوه بر این، بدون دسترسی به این ابزارها، ممکن است ایرانیان ناچار به مهاجرت به پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی داخلی تحت کنترل و حمایت حکومت شوند. به منظور تداوم حمایت از آزادی اینترنت، ممکن است مدل‌های برنامه‌ای موجود و سازوکارهای پشتیبانی نیازمند بازطراحی باشند. این امر در حالت آرمانی شامل پشتیبانی گسترده‌تر از سوی پلتفرم‌های اصلی شبکه‌های اجتماعی خواهد بود، چرا که محتوای آنها توسط سازمان‌هایی بسیار کوچکتر و با بودجه کمتر انتقال می‌یابد. علاوه بر این، سرمایه‌گذاری بیشتر در فناوری‌هایی که می‌توانند محتوا را تحویل دهند، دامنه خدمات را گسترش دهند، و ظرفیت ارتقایافته و انطباق‌پذیری فراهم کنند، ضروری خواهد بود. همان‌طور که دولت ایران منابع خود را به توسعه NIN اختصاص می‌دهد، جامعه آزادی اینترنت نیز باید به طور مداوم توانمندی‌های خود را ارتقا داده و بسازد.
    --
    نویسندگان: آریل لوتهارد و جیکوب کلاین

    1 «بازداشت شمار بیشتری از دانشجویان در ایران هم‌زمان با ادامه اعتراضات»، رادیو فردا، ۲ ژانویه ۲۰۱۸.
    2 اسوشیتد پرس، «دست‌کم ۹ کشته در ایران در طول شب در پی درگیری معترضان و نیروهای امنیتی»، برگرفته از پولیتیکو، ۲ ژانویه ۲۰۱۸.
    3 «چشم‌انداز اقتصادی ایران»، بانک جهانی، ۱۱ اکتبر ۲۰۱۷.
    4 «چشم‌انداز اقتصادی ایران»، بانک جهانی، ۱۱ اکتبر ۲۰۱۷. 
    5 سعیدی، مایک، «اعتراضات ضد حکومتی در ایران و شکاف‌های امنیتی: یک مجموعه داده»، پروژه تهدیدات حیاتی، مؤسسه امریکن اینترپرایز، ۱۲ ژانویه ۲۰۱۸.
    6 «روحانی بودجه محافظه‌کارانه ۲۰۱۸ را هم‌زمان با سایه افکندن تنش‌ها با آمریکا بر اقتصاد ارائه می‌کند»، رویترز، ۱۰ دسامبر ۲۰۱۷.
    7 «نمایه کشور: ایران»، آزادی در شبکه ۲۰۱۷، خانه آزادی، ۲۰۱۷.
    8 «رهبر ایران خواستار تشکیل کمیته جدید نظارت بر اینترنت شد»، لس آنجلس تایمز، ۷ مارس ۲۰۱۲.
    9 «خامنه‌ای قدرت سیاست‌گذاری اینترنت را در شورای تندرو تحت کنترل خود متمرکز می‌کند»، کمپین حقوق بشر در ایران، ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۵.
    https://www.iranhumanrights.org/2015/09/khamenei-internet-policy-iran/
    10  «نمایه کشور: ایران»، آزادی در شبکه ۲۰۱۷، خانه آزادی، ۲۰۱۷.
    11 این موضوع برای ارتباط با سرویس‌های Google مانند Gmail و همچنین ترافیک از طریق پروتکل‌های خاص شامل تونل‌های HTTPS، SSH و VPN گزارش شده است.
    12 سیمرغ آرین، هما آرین، و جی. الکس هالدرمن، «سانسور اینترنت در ایران: نگاه اول»،، ارائه‌شده به عنوان بخشی از سومین کارگاه USENIX در زمینه ارتباطات آزاد و باز در اینترنت»، ۲۰۱۳.
    13 «نمایه کشور: ایران»، آزادی در شبکه ۲۰۱۷، خانه آزادی، ۲۰۱۷.
    14 دورف، پاول، پست تلگرام، ۳۱ دسامبر ۲۰۱۷.
    15 «کاربران با اتصال مستقیم از ایران»، پروژه Tor، بازیابی در فوریه ۲۰۱۸. 
    16 پریسا حافظی، «تلویزیون دولتی: قوه قضاییه ایران استفاده از پیام‌رسان تلگرام را ممنوع کرد»، رویترز، ۳۰ آوریل ۲۰۱۸.
    17 بانک جهانی، «مجموعه داده شاخص‌های توسعه جهانی: ایران»، بازیابی در مارس ۲۰۱۸. 


    پژوهشایرانPsiphon VPN

    در ادامه بخوانید